Wat als we, in onze drang om de wereld te meten, vergeten zijn om hem ook echt te zien? Deze tentoonstelling onderzoekt onze verhouding tot de rede, de natuur en de verbeelding.
Huberty & Breyne // Brussel
Van 6 november tot 12 december 2026
Van 6 november tot 12 december 2026 presenteert Huberty & Breyne (Kasteleinsplein) Newton’s Sleep, een duo-expositie van Milan Jespers (BE) en Marcello Nitti (IT). Het project ontleent zijn titel aan een gedicht van William Blake en vertrekt vanuit de uitbarsting van de vulkaan Tambora in 1815, die gepaard ging met ingrijpende klimaatveranderingen en het ‘Jaar zonder zomer’ tot gevolg had. Vanuit dit historische gegeven onderzoeken de kunstenaars de overgang van een wereld vol magie naar een tijdperk waarin wetenschap, technologie en ratio de toon zetten. Wat gebeurt er wanneer de rede de verbeelding verdringt? Met Newton’s Sleep stellen Jespers en Nitti de hedendaagse ‘slaap van de rede’ in vraag, waarin het meetbare steeds meer de bovenhand krijgt, ten koste van verbeelding en emotie.
De tentoonstelling draait rond de monumentale installatie Tambora van Milan Jespers, een grafmonument op ware grootte, omringd door 200 portretten van sleutelfiguren uit de 19e eeuw die verbonden zijn met het idee van de ‘onttovering van de wereld’. Marcello Nitti neemt de vorm ervan in spiegelbeeld over en omhult ze met een geschilderd landschap waarin natuur en bomen opnieuw hun plaats opeisen. Rond deze twee werken ontstaat een voortdurende dialoog tussen schilderijen, tekeningen en aquarellen van beide kunstenaars. Wolken vormen daarbij het sleutelmotief en verbeelden de kwetsbare grens tussen nauwgezette wetenschappelijke observatie en romantische transcendentie.
Tussen meten en contemplatie levert Newton’s Sleep een subtiele kritiek op onze technologische hyperactiviteit. Tegenover de functionele rationaliteit van de moderne wereld stelt de tentoonstelling onze verbeeldingsverlamming: het onvermogen om alternatieven voor het dominante economische systeem te bedenken. Een krachtige visuele uitnodiging om opnieuw ruimte te maken voor contemplatie.
De oorsprong van Newton’s Sleep
De titel van de tentoonstelling komt uit een gedicht dat William Blake op 22 november 1802 schreef in een brief aan zijn mecenas Thomas Butts. In deze verzen stelt Blake de gedachte ter discussie dat de wetenschappelijke en wiskundige rede alleen de werkelijkheid volledig kan verklaren.
De Fourfold Vision (viervoudige visie) stelt ons in staat de werkelijkheid voorbij haar fysieke verschijningsvorm waar te nemen. Onze materiële blik, die het universum reduceert tot meetbare gegevens, atomen en wiskundige wetten, moet worden aangevuld met emotie en verbeelding om de wereld beter te kunnen begrijpen.
De kritiek van de Engelse schilder op de mechanistische reductie van onze ervaring klinkt vandaag bijzonder sterk door in het debat over technologisch kapitalisme en neoliberale rationaliteit. Waar de industriële machine in de 19e eeuw centraal stond, zijn dat vandaag algoritmes en economische efficiëntie. Onze hedendaagse Single Vision (enkelvoudige visie) reduceert de mens tot consument, statistische gegevens en productiemiddel.
De wiskundige maatstaf van de wereld heeft plaatsgemaakt voor de algoritmische kwantificering van ons leven. Waar Newton alleen mechanische formules zag, ziet de hedendaagse digitale technocratie enkel statistieken, kliks en winst, waardoor de spirituele en innerlijke dimensies van het bestaan verloren dreigen te gaan.
Zoals Mark Fisher stelt, leven we vandaag in een toestand van verbeeldingsverlamming waarin “het makkelijker is om het einde van de wereld voor te stellen dan het einde van het kapitalisme”. Dit sluit nauw aan bij de ‘slaap’ waar Blake naar verwijst: een verdoving van de ziel, een toestand van passieve aanvaarding. Het gaat niet om onwetendheid, maar om het onvermogen om alternatieven te bedenken, een Black Iron Prison die de menselijke geest beknot.
Toen de wereld begon in te slapen
Dertien jaar na de brief van William Blake aan Thomas Butts vond de krachtigste vulkaanuitbarsting uit de geschiedenis plaats. De Tambora, gelegen op het eiland Sumbawa in het huidige Indonesië, barstte op 10 april 1815 met verwoestende kracht uit. De enorme hoeveelheid vulkanische as die in de atmosfeer terechtkwam, deed de wereldwijde temperaturen dalen en leidde tot wat bekend werd als het ‘Jaar zonder zomer’. Het uitblijven van licht en lente werd in tal van populaire en theologische interpretaties verbonden met het einde van de wereld en de ondergang van de zon.
Hoewel in Europa pas een eeuw later het verband met de Indonesische uitbarsting werd gelegd, versnelde deze gebeurtenis een proces dat al enkele decennia eerder was ingezet: de systematische wetenschappelijke studie van natuurverschijnselen, waardoor hun symbolische betekenis geleidelijk naar de achtergrond verdween. Nieuwe disciplines zoals klimatologie en vulkanologie ontstonden, terwijl ook in de landbouw en volksgezondheid nieuwe oplossingen werden ontwikkeld om de gevolgen van de ramp het hoofd te bieden.
In veel opzichten markeert de uitbarsting van de Tambora de overgang van een magisch- religieuze wereldvisie naar een wetenschappelijke en rationele kijk op de natuur. Ze versnelde processen die al door de Wetenschappelijke Revolutie en de Eerste Industriële Revolutie in gang waren gezet en droeg zo bij aan de fundamenten van de moderne samenleving.
De tentoonstelling vindt haar oorsprong in deze historische gebeurtenis, die de kunstenaars vanwege haar symbolische betekenis als vertrekpunt kozen: het moment waarop de wereld begon in te slapen.
Tambora, 200 gezichten van een veranderende eeuw
Het centrale werk van Milan Jespers ontleent zijn titel aan de berg die in 1816 de hemel verduisterde. Deze monumentale installatie is een één-op-éénreproductie van een grafmonument op de monumentale begraafplaats van Lecce, waarvan de oorspronkelijke herdenkingsportretten zijn vervangen door tweehonderd nieuwe portretten, gemaakt over een periode van drie jaar. Ze stellen sleutelfiguren uit de 19e eeuw voor, allemaal verbonden met Webers idee van de ‘onttovering’ van de wereld. Naast de indrukwekkende reproductie van deze portretten is ook het minutieuze archiefonderzoek, de annotatie en historische studie die eraan voorafgingen opmerkelijk.
De vorm van het monument keert op kleinere schaal terug in een werk van Marcello Nitti, dat volledig wordt omhuld door een geschilderd landschap. Als in een spiegel omringt de natuur de architecturale structuur. In het ritme van de levenscyclus keren de lichamen terug als bomen.
De bleke, haast lugubere sfeer roept de herinnering aan vulkaanuitbarstingen op en kleurt de hemel in gele en karmozijnrode tinten, zoals in de beroemde landschappen van J. M. W. Turner. Veel van zijn werken ontstonden in de jaren na 1815 en weerspiegelen de atmosferische omstandigheden die na de uitbarsting van de Tambora ontstonden en aanhielden.
Deze twee werken vormen het hart van de tentoonstelling, die zich daaromheen ontvouwt met een reeks tweedimensionale werken, waaronder aquarellen, schilderijen en voorbereidende schetsen. De werken van beide kunstenaars blijven daarbij voortdurend met elkaar in dialoog. Sommige thema’s worden door beiden afzonderlijk verkend, terwijl andere eigen zijn aan een van hen. De samenhang zit niet alleen in de gedeelde thema’s, maar ook in hun streven naar technische beheersing, met aquarel als specialiteit van Jespers en olieverf als medium van Nitti, en in hun gedeelde affiniteit met de beeldtaal van de klassieke esthetiek.
Van Vanitas naar animal laborans
De aanwezigheid van de dood verwijst niet alleen naar de catastrofale gevolgen van de uitbarsting van de Tambora, die naar schatting meer dan 300.000 directe en indirecte slachtoffers maakte, maar ook naar de klassieke traditie van de Vanitas. De kwetsbaarheid van het menselijk bestaan stelt het idee van de mens als animal laborans in vraag, gevangen in een eindeloze cyclus van productie en consumptie. Een vorm van lege, zelfopgelegde hyperactiviteit die uiteindelijk staat voor de diepe slaap van ons oneindige vermogen tot contemplatie, opgeofferd op het altaar van economische prestaties.
De hemel als plek voor observatie en contemplatie
Ook in de vele wolkenstudies van beide kunstenaars is de invloed van de romantische schilderkunst voelbaar. “De hemel is de bron van licht in de natuur en bepaalt alles”; ondanks zijn nauwgezette wetenschappelijke observaties bleef John Constable de hemel beschouwen als “het belangrijkste orgaan van het gevoel”.
Wolken hebben al eeuwenlang een rijke symbolische betekenis. Ze staan voor transcendentie, de verblijfplaats van de goden, het oneindige en de grens tussen de aardse werkelijkheid en het goddelijke.
Wolken die drijven, botsen, samensmelten, oplossen, verstrengelen.
Wolken van damp.
Wolken van as.
Rede en verbeelding verzoenen
Newton’s Sleep verwerpt wetenschappelijke kennis niet. Het pleit juist voor een verzoening van wat de moderniteit geleidelijk uit elkaar heeft gedreven: rede en verbeelding, meten en contemplatie, geschiedenis en natuur, het individu en zijn omgeving.
De werken van Milan Jespers en Marcello Nitti bewegen zich in dit spanningsveld en gebruiken het monument, het portret en het landschap om vragen te stellen over het heden, zonder de complexiteit van het verleden uit het oog te verliezen.
Biografieën
Milan Jespers
Geboren in 1992 in Brussel, woont en werkt Milan Jespers in zijn geboortestad. Zijn werk vertrekt vanuit foto’s en documenten uit historische, medische en antropologische archieven, vaak uit de beeldcultuur van de 19een vroege 20e eeuw. Met een eigen, sterk uitgewerkte aquareltechniek herinterpreteert hij deze historische beelden door ze volledig opnieuw in aquarel te creëren en onderzoekt hij hoe de westerse geschiedenis het lichaam, machtsverhoudingen en de natuur heeft verbeeld.
Marcello Nitti
Hij werd in 1988 geboren in Taranto en woont en werkt in Lecce, Italië. Als schilder en graveur put hij uit de technieken en tradities van de schilderkunst en grafiek en onderzoekt hij hun mogelijkheden binnen de hedendaagse kunst. Zijn werk combineert technische beheersing, onderzoek naar het beeld en experiment. In 2021 richtte hij Guado Edizioni op, een onafhankelijk uitgeefproject voor hedendaagse grafiek en kunstenaarsedities.
PRAKTISCHE INFORMATIE
Locatie
Huberty & Breyne Brussel
Kasteleinsplein 33
Data
Tentoonstelling: vrijdag 6 november tot zaterdag 12 december 2026
Vernissage: donderdag 5 november 2026, vanaf 18.00 uur, in aanwezigheid van de kunstenaars
Openingsuren
Woensdag > Zaterdag, 11u – 18u
Gratis toegang
Foto: © Milan Jespers
