Op 26 oktober 2026 start in Wildert (Essen) het valleiherstel aan de Kleine Aa. De provincie Antwerpen verbetert de natuurlijke structuur van de beek en haar vallei en verwijdert tegelijk een stuw die de migratie van vissen belemmert. De werken duren ongeveer 50 werkdagen. De inrichting is mogelijk dankzij de gronden die het lokaal bestuur en enkele private eigenaars ter beschikking stellen. Tijdens de werken wordt de schoolomgeving van basisschool WIGO vermeden.
Jan De Haes, gedeputeerde voor waterbeleid, geeft meer uitleg over de provinciale ingreep: “Vissen krijgen binnenkort opnieuw vrije doorgang in de Kleine Aa. We verwijderen het laatste knelpunt voor hun migratie en grijpen de werken aan om tegelijk de beek beter bestand te maken tegen droogte. Met een investering van 222.000 euro herstellen we een stukje natuur dat door menselijke ingrepen veel van zijn oorspronkelijke karakter heeft verloren.”
De Kleine Aa werd in het verleden rechtgetrokken, verbreed en verdiept. Daardoor ging een deel van de natuurlijke variatie in de waterloop verloren. Het maakt de beek erg kwetsbaar voor droogte. Er zit bovendien een stuw die een knelpunt vormt voor de migratie van vissen. Met dit project pakt de provincie beide uitdagingen tegelijk aan.
Meer natuurlijke structuur en dynamiek
Een volledige hermeandering van de Kleine Aa is binnen de beschikbare ruimte niet mogelijk. Daarom kiest de provincie voor gerichte ingrepen die de Kleine Aa meer kansen geven. Op percelen van private eigenaars, de gemeente Essen en de provincie Antwerpen worden oevers afgeschuind. In de waterloop komen dood hout en takkenbossen. Ter hoogte van Wildertnis komt er tot slot een boomstambrug over de Kleine Aa.
De maatregelen creëren verschillen in stroming, diepte en structuur. Dat maakt de Kleine Aa klimaatrobuuster en levert meer geschikte leefgebieden op voor planten en dieren.
Vrije doorgang voor vissen
Tegelijk wordt ook het laatste vismigratieknelpunt in de Kleine Aa weggewerkt. Door het verwijderen van deze stuw kunnen vissen opnieuw vrijer door de waterloop bewegen. Om te voorkomen dat het waterpeil door de verwijdering van de stuw lokaal te sterk daalt, verhoogt de provincie de beekbodem net afwaarts de stuw en brengt ze dood hout aan.
Samen sterker
Verschillende partners wilden de vallei van de Kleine Aa opnieuw een natuurlijkere structuur geven. Dit sluit aan op al eerder uitgevoerde projecten van Gemeente Essen zoals Wildertnis en de hermeanderingsprojecten ter hoogte van de Nieuwmoersesteenweg en de grens met Nederland.
“Met WilderTnis realiseerden we eerder al een prachtig stukje recreatie en natuur op wandelafstand van het centrum van Wildert en in de achtertuin van de school WIGO. Na de recente uitbreiding geven we nu de natuur nog meer ruimte en wordt de Kleine Aa en haar vallei beter bestand tegen droogte en klimaatverandering”, zegt Helmut Jaspers, schepen van leefmilieu en natuur. “Bijna veertig jaar geleden voerde ik mee actie tegen het rechttrekken van de Kleine Aa. Dat ik nu als schepen kan meewerken aan het gedeeltelijk herstel van de loop van de Kleine Aa geeft me bijzonder veel voldoening.”
Ook enkele particuliere eigenaars namen via het Regionaal Landschap De Voorkempen zelf contact op met de vraag om ook op hun oevers aan valleiherstel te werken. Lokaal bestuur Essen stelde bijkomende zones ter beschikking en de provincie kon een deel van een perceel aankopen met bebossingssubsidie van het Agentschap voor Natuur en Bos.
Na de werken zorgen Regionaal Landschap De Voorkempen en de Bosgroep Antwerpse Gordel voor de aanplant van een bos en enkele kleine landschapselementen.
Voor Jan De Haes is het project in Essen een toonbeeld van hoe het moet: “Decennialang hebben we onze beken rechtgetrokken, verdiept en naar onze hand gezet. Vandaag geven we de natuur opnieuw de ruimte die we haar destijds hebben ontnomen. Dat we hier samen met het gemeentebestuur en particuliere eigenaars een deel van de Kleine Aa in ere kunnen herstellen, toont wat we kunnen bereiken als we de krachten bundelen. Want een gezonde beek is zoveel meer dan water dat van hier naar daar stroomt. Ze brengt leven in het landschap, biedt kansen aan planten en dieren en helpt ons beter bestand te zijn tegen droogte. Wat we hier herstellen, is niet alleen een stukje natuur uit ons verleden, maar vooral een stukje natuur voor de generaties na ons.”
Praktische info
De werken situeren zich hoofdzakelijk tussen de Sint-Jansstraat en het Rose Grononpad in Essen-Wildert. Stroomopwaarts van de Sint-Jansstraat legt de provincie in overleg met de aanpalende landbouwers ook nog dood hout in de Kleine Aa als maatregel tegen de droogte.
Omdat de projectzone in landbouwgebied ligt, werden de maatregelen afgestemd op het omliggende landbouwgebruik. Dankzij de medewerking van enkele landbouwers kan de aannemer bovendien een werfroute gebruiken die de omgeving van gemeentelijke lagere school WIGO vermijdt.
Studiebureau Sweco tekende de maatregelen uit. De uitvoering is in handen van Heylen Natuur en Groenbedrijf bv uit Geel. De totale kostprijs van de werken bedraagt 222.000 euro inclusief btw.
Meer info over het valleiherstel in Essen en Kalmthout?
https://www.provincieantwerpen.be/nl/integraalwaterbeleid/valleiherstel/Kleine-Aa
Foto: Provincie Antwerpen
