Grootschalig natuurherstel op privédomein ’s Gravendel door diverse partners krijgt gepaste inhuldiging.
Na het herstel van 16 hectare zeldzaam heide-vennengebied kreeg natuurgebied ’s Gravendel in Retie een gepaste inhuldiging met een dronevlucht en toelichtingen van minister Jo Brouns en gedeputeerde Jan De Haes. Het gebied is in handen van de familie Avonds, die het jarenlang beschermde. Bosgroep Kempen Noord coördineerde het herstel van deze topnatuur met ondersteuning van vele specialisten en financiële ondersteuning van de provincie Antwerpen, de Vlaamse overheid en de 12 Kleine Nete-gemeenten in een grootschalig natuurherinrichtingsproject. Samen beschermen ze de zeldzame plant- en diersoorten in dit waardevolle gebied en de waterhuishouding in de vallei van de Kleine Nete.
In de zomer van 2025 ging een gespecialiseerde aannemer aan de slag op privédomein ’s Gravendel in Retie. Tot dit voorjaar vonden de werken plaats, in uitvoering van het Water-Land-Schap 2.0 project Bodem~Water: de aannemer dempte grachten die verrijkt water aanleverden, verhoogde grondwallen, plaatste stuwtjes om het waterpeil te regelen, heropende voedselarme vennen, rooide wilgenbroekbossen die er spontaan opschoten en herstelde het centrale heidemoeras. Door dit grootschalige landschapsherstel kunnen de oorspronkelijke fauna en flora zich terug ontwikkelen. Bovendien speelt het gebied een belangrijke rol in de waterhuishouding van de vallei van de Kleine Nete. Door aanvoer van nutriëntenrijk water, verdroging en spontane bosgroei had ‘s Gravendel het typische uitzicht en natuurwaarde verloren.
“Het is ontzettend knap wat Bosgroep Kempen Noord, de Vlaamse overheid, de provincie Antwerpen en vele andere partners samen hebben bereikt”, vertelt gedeputeerde voor Milieu en Natuur Jan De Haes. “Onze provincie is weer een natuurparel rijker. Tal van dieren en planten kunnen terug floreren in een gebied zoals het er eeuwenlang heeft uitgezien. Met het gebiedsprogramma van de Kleine Nete onder de vleugels van gouverneur Cathy Berx en de provinciale collega’s bij de Bosgroep, spelen we onze sterkte als verbindende partner uit. Bovendien droegen we bij met een subsidie om het Functioneel Ecologisch Netwerk te versterken.” ’s Gravendel vormt namelijk een stapsteen tussen de omliggende natuurgebieden die lokale soorten gebruiken om zich te oriënteren, te migreren of uit te rusten.
Vele partners, één gedeelde ambitie
Het natuurherstel in ‘s Gravendel is het resultaat van een lang traject dat rond 2015 startte met de begeleiding van de private eigenaars door Bosgroep Kempen Noord. De bosgroep kreeg hulp van ecologen, hydrologen en andere terreinspecialisten van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, het Agentschap voor Natuur en Bos en Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete. Na een grondige regio-analyse adviseerde ook Universiteit Antwerpen over het gebied. Op basis van deze adviezen stelde de bosgroep vervolgens een natuurbeheerplan op dat de visie en het beheer voor ‘s Gravendel en de omliggende natuur samenvat.
In 2022 zorgde het project Bodem~Water binnen het gebiedsprogramma van de Kleine Nete voor de nodige financiële en organisatorische duw in de rug. Minister van Omgeving Jo Brouns licht toe: “Met Water+Land+Schap 2.0, als onderdeel van de Blue Deal, maken we Vlaanderen weerbaarder tegen droogte en wateroverlast. Water is daarbij de hefboom om meerdere doelen tegelijk te realiseren. In een sponslandschap zoals hier, met hoogveen, houden we regenwater vast en herstellen we tegelijk waardevolle natuur. Met het deelproject Bodem~water nemen we de waterhuishouding in de vallei van de Kleine Nete onder de loep. Dat lukt alleen dankzij sterke lokale partners die mee hun schouders zetten onder een klimaatrobuust landschap.”
Natuurparel op privédomein
Al eeuwen pronkt in Retie een uitzonderlijk complex van natte heide en voedselarme vennen, waarvan de natuurwaarden worden erkend op Vlaams niveau. Centraal in het gebied ligt een moerassige depressie waar opborrelend grondwater zorgt voor unieke biologische omstandigheden met bijbehorende fauna en flora: bijzondere soorten zoals veenmossen, beenbreek en kleine veenbes. ‘s Gravendel maakt bovendien deel uit van een groter Europees beschermingsgebied (Natura 2000) en vormt een schakel tussen andere natuurkernen in de regio. Nu het gebied hersteld werd, hopen de partners hier ook andere waardevolle soorten terug te zien zoals de heikikker en poelkikker.
De familie Avonds werkt al lang samen met de bosgroep voor het beheer van hun bossen. ‘s Gravendel en de omliggende natuur zijn al enkele generaties in hun eigendom. Zij zien dan ook graag hun natuurgebied in ere hersteld. Eigenaar Filip Avonds legt uit: “Sinds de tweede helft van de twintigste eeuw staat ons natuurgebied onder druk door veranderingen aan het omliggende landschap. Zo werd onder andere ‘te rijk’ water aangevoerd uit de omgeving, wat de zeldzame omstandigheden in ‘s Gravendel verstoorde. Het is fijn dat door deze knappe samenwerking de oorspronkelijke natuur terug meer ruimte krijgt.”
Natuur vanuit de lucht
Op dinsdag 19 mei kreeg het herstelde natuurgebied een gepaste inhuldiging. De privé-eigenaar, minister Brouns, gedeputeerde De Haes en Marieke Verreet van Bosgroep Kempen Noord deden een korte toelichting. Vervolgens konden genodigden het natuurgebied vanuit de hoogte aanschouwen op de monitor van de droneconsole. Tot slot volgde een rondeiding door projectcoördinator Thomas Van de Peer van Bosgroep Kempen Noord, die toelichtte welke werken exact werden uitgevoerd.
Foto: Copyright: provincie Antwerpen
