Internationaal team van wetenschappers ontdekt met ‘tilcayo’ eerste nieuwe kattensoort in meer dan een eeuw
Genetisch onderzoek aan de Universiteit Antwerpen onthult het bestaan van een niet eerder beschreven tijgerkat in de bergbossen van de Boliviaanse Andes. De nieuwe kattensoort krijgt de wetenschappelijke naam Leopardus tilcayo. “Hopelijk worden er nu meer middelen vrijgemaakt om de tijgerkatpopulaties in stand te houden”, zegt evolutiebioloog Jonas Lescroart.
Ook in 2026 beschrijven wetenschappers nog volop nieuwe soorten. Vaak gaat het om insecten, planten of schimmels, maar af en toe stuiten onderzoekers op een zoogdiersoort die tot dusver onopgemerkt bleef. Onder katachtigen, waar een 40-tal soorten erkend worden, is geen levende soort meer benoemd sinds de Uruguayaanse graskat (Leopardus fasciatus) in 1923. Nu hebben biologen van de Universiteit Antwerpen, in samenwerking met een internationaal team, voor het eerst in meer dan een eeuw een wetenschappelijke naam toegekend aan een nieuwe kattensoort, de tilcayo (Leopardus tilcayo).
Vijf cryptische tijgerkatten
Dat de tilcayo zo lang aan wetenschappelijke aandacht wist te ontsnappen, heeft veel te maken met haar uiterlijk. Het dier behoort tot de tijgerkatten, een groep kleine, gevlekte katachtigen in Centraal- en Zuid-Amerika die gekend staan als cryptische soorten. Dat betekent dat ze op basis van fysieke kenmerken amper onderling te onderscheiden zijn.
Het onderzoeksteam verzamelde genetische data vanuit het volledige verspreidingsgebied van de tijgerkat, van Colombia en Peru tot Brazilië en Bolivia. Daarbij maakten ze waar nodig gebruik van historisch DNA uit museumcollecties, om leemten in de bemonsteringscampagne op te vangen. Bij de analyse ontdekten ze dat de Boliviaanse populatie een geheel eigen genetische afstammingslijn betreft, die zich 1,4 miljoen jaar geleden isoleerde van de andere tijgerkatten.
Uiteindelijk leverden de onderzoekers overtuigend bewijs voor vijf verschillende soorten: de noordelijke en zuidelijke tijgerkat die reeds lang als aparte soorten beschouwd werden, de oostelijke tijgerkat en neveltijgerkat die recent werden opgewaardeerd van ondersoort tot volwaardige soort, en de tilcayo, die het team vernoemde naar het lokale woord voor tijgerkat.
“De ontdekking van de tilcayo maakt hopelijk meer middelen vrij voor het behoud van populaties tijgerkatten, die zich vaak in een kwetsbare situatie bevinden. Tegelijk vestigen we de aandacht op de ongelofelijke natuurwaarde die Bolivia rijk is”, zegt dr. Jonas Lescroart (UAntwerpen), die de studie leidde samen met Paola Nogales-Ascarrunz (Universidad Mayor de San Andrés).
Tigrino, een levende referentie
Ook het zeldzaam voorkomen en de heimelijke natuur van het dier speelt mee in de late ontdekking. De tilcayo heeft haar leefgebied in de Boliviaanse Yungas, een grillig, tropisch voorgebergte aan de oostelijke kant van de Andes. Dit ecosysteem staat bekend om een zeer grote soortenrijkdom, met fauna en flora die nergens anders voorkomen, maar is moeilijk toegankelijk voor onderzoekers.
In dit gebied ligt ‘La Senda Verde’, een lokaal opvangcentrum voor wilde dieren. Daar werd in 2016 een kitten binnengebracht, nadat de voormalige eigenaar tot de conclusie kwam dat dit katje toch erg vreemde streken had voor een huiskat. Het dier werd toen geïdentificeerd als een noordelijke tijgerkat (Leopardus tigrinus) en kreeg daarop spontaan de koosnaam Tigrino. La Senda Verde’s nieuwe inwoner trok al snel de aandacht van de Boliviaanse onderzoekers betrokken in de tijgerkatstudie, en na een routinebloedafname door de dierenarts werd Tigrino’s DNA geanalyseerd. Die data bleken cruciaal om de nieuwe soort op het spoor te komen.
Zeer opmerkelijk is dat de onderzoekers Tigrino aanwezen als levend typespecimen. Dat wil zeggen, het individu werd onder verdoving gebracht om de nodige metingen en fysieke beschrijvingen te doen die formeel de soort tilcayo definiëren. Dit breekt met de gebruikelijke procedure om gebruik te maken van een dood typespecimen, in bewaring in een permanente wetenschappelijke collectie. Lescroart: “De tilcayo in La Senda Verde zal in het centrum verblijven tot zijn natuurlijke dood, waarna het kadaver wordt opgenomen in de collectie van het nationaal natuurhistorisch museum van Bolivia.”
Foto: Copyright © Paola Nogales-Ascarrunz
