Op zondag 13 september 2026 zet het Waterbouwkundig Laboratorium in Antwerpen zijn deuren open voor het publiek tijdens Openmonumentendag. Een unieke gelegenheid om kennis te maken met het wetenschappelijke onderzoek dat achter onze waterwegen, scheepvaart en bescherming tegen overstromingen en bij waterschaarste schuilgaat.
Het Waterbouwkundig Laboratorium is een erkende Vlaamse wetenschappelijke instelling. Het onderzoekt hoe menselijke activiteiten en natuurlijke processen onze watersystemen beïnvloeden en welke gevolgen dit heeft voor onder meer de scheepvaart, de watergebonden infrastructuur en het watersysteem. Naast opdrachten voor het beleidsdomein Mobiliteit en Openbare Werken voert het Waterbouwkundig Laboratorium ook onderzoek uit voor andere overheidsdiensten en de privésector, zowel voor binnen- als buitenland.
Maar wat gebeurt er precies achter de schermen? Tijdens ons bezoek krijgen we daarvan een boeiende inkijk.
We starten in het sedimentologisch labo. Daar worden waterstalen van de Vlaamse bevaarbare waterlopen onderzocht op de aanwezigheid van verschillende soorten sediment, zoals klei en zand. Zo krijgen onderzoekers een beter beeld van wat er zich in onze waterlopen afspeelt.
Daarna bezoeken we de indrukwekkende sleeptank. Deze installatie, die in samenwerking met de Universiteit Gent werd ontwikkeld, wordt gebruikt om het gedrag van schepen in beperkt water te onderzoeken. Met een lengte van 88 meter en een breedte van 7 meter biedt de sleeptank heel wat mogelijkheden voor uiteenlopend onderzoek. Haar grote broer met een lengte van bijna 200m bevindt zich in Oostende.
Sleeptank met sleepwagen
(foto Waterbouwkundig Laboratorium – Ugent)
De blikvanger is de volautomatische sleepwagen. Die kan verschillende vaartrajecten uitvoeren terwijl de krachten en bewegingen van een schip nauwkeurig worden gemeten. De resultaten helpen onder meer bij het ontwikkelen van wiskundige modellen voor de scheepssimulator.
Ook het oevereffect, het effect waarbij een schip door de nabijheid van een oever anders gaat bewegen, krijgt de nodige aandacht. Nu schepen steeds groter worden, is het belangrijk om dit effect goed te kunnen onderzoeken en zo te voorspellen of een schip veilig een haven kan aanlopen.
Verder maken we kennis met simulaties die helpen om ons beter voor te bereiden op overstromingen.
Zo wordt in het kader van het Sigmaplan onderzocht hoe overstromingsgebieden kunnen worden ingericht om water gecontroleerd en zonder uitschuring op te vangen.
Ook internationale samenwerking komt aan bod. In een Europees HORIZON project wordt bijvoorbeeld de sedimentatie in de Donauvlakte gesimuleerd. Daarnaast wordt in een schaalmodel van de Schelde onderzocht welke gevolgen een eventuele verbindingsbrug tussen de linker- en rechteroever zou kunnen hebben.
Training met scheepssimulator (foto Waterbouwkundig Laboratorium)
We sluiten ons bezoek af in de scheepssimulator. Vanop de brug krijgen we een indrukwekkend 360°-zicht over de omgeving, met onder meer een zicht op de Schelde en de Antwerpse rede. Wind, getij, snelheid en manoeuvres kunnen er worden nagebootst. Ook de krachten die op een schip inwerken, worden zichtbaar gemaakt. De koers, snelheid en positie van het schip worden daarbij nauwkeurig gevisualiseerd.
Wie benieuwd is naar de wereld achter onze waterwegen en graag ontdekt hoe wetenschap en technologie helpen om onze scheepvaart, waterinfrastructuur alsook het watersysteem veiliger en robuuster te maken, mag deze gelegenheid zeker niet missen.
Waterbouwkundig Laboratorium –www.waterbouwkundiglaboratorium.be
Openmonumentendag – Waterbouwkundig Laboratorium
Zondag 13 september 2026 | 10.00 – 17.00 uur
Laatste bezoekers kunnen binnen tot 16.30 uur.
Berchemlei 115, 2140 Antwerpen
Frank Van Dessel
september 2026
