Wat, wanneer en waar in de hemel?
Woensdag 12 augustus is vanuit België een gedeeltelijke zonsverduistering waarneembaar.
De maan zal bijna 90% van de zon bedekken. Dit is dus geen totale zonsverduistering, maar
toch zeer indrukwekkend. Zeker als je dit hemelverschijnsel kan waarnemen vanuit een
operationeel wetenschappelijk onderzoeksstation.
De verduistering start in Humain om 19u19 en bereikt het hoogtepunt om 20u14. De zon zal op
dat ogenblik laag boven de horizon staan. Omdat de verduistering bij zonsondergang
plaatsvindt, is het een uitdaging om een waarneemlocatie te vinden met een vrij zicht op de
westelijke horizon. Gebouwen en bomen staan vaak in de weg. De site in Humain is in de jaren
‘50 speciaal uitgekozen om met radiotelescopen de zon te kunnen volgen van zonsopgang tot
zonsondergang. Dat maakt van deze locatie de perfecte plaats om deze zonsverduistering waar
te nemen.
Zo’n 250 enthousiastelingen verzamelen vanaf 17u op de site in Humain. Wetenschappers
geven toelichting over deze zonsverduistering en zonsverduisteringen in het algemeen, en hoe
ze die met verschillende satellieten waarnemen. Bezoekers krijgen ook een unieke inzage in de
werking van de radiotelescopen en het controlecentrum. Het is nog maar de tweede keer dat dit
domein wordt opengesteld voor het publiek.
Het hoogtepunt is natuurlijk de bijna totale zonverduistering, die het publiek met de terplaatse
opgestelde telescopen zal waarnemen. Tot 22u30 is er tijd om na te genieten van de nachtelijke
sterrenhemel boven de donkere site. Met wat geluk vang je een glimp op van Venus of een
vallende ster (Perseïden).
Waarom is een zonsverduistering interessant vanuit wetenschappelijk oogpunt?
De geboorteplaats van zonnestormen
Bij een totale zonsverduistering kunnen we voor enkele minuten vanop Aarde de zonneatmosfeer
bewonderen, een laag die we de corona noemen en die zich uitstrekt vanaf het zonneoppervlak tot
ver in de ruimte. Het deel dicht bij het zonneoppervlak is waar de zonnewind en plasmawolken
versneld worden en zonneuitbarstingen onstaan. Het is een gebied dat nog weinig onderzocht
is, omdat het moeilijk waar te nemen is.
Stappen vooruit met Proba-3
Natuurlijke zonsverduisteringen zijn zeldzaam en duren slechts enkele minuten, met een
totaliteitszone die soms moeilijk bereikbaar is en wolken die voor de zon kunnen hangen.
Daarom hebben wetenschappers speciale telescopen ontworpen die zonsverduisteringen vanuit
de ruimte kunnen waarnemen. Deze noemen we coronagrafen. De traditionele coronagrafen
zijn beperkt: het gebied net boven het zonneoppervlak blijft nog steeds buiten beeld.
Daarom heeft ESA Proba-3 ontworpen. Deze straffe duo-satelliet kan zelf langdurige
zonsverduisteringen maken: 6u aan één stuk. Een schijfvormige satelliet vliegt voor de zon. De
telescoop ASPIICS op een tweede satelliet kijkt dan vanuit de schaduw van de schijf naar de
zonneatmosfeer. Door de grote afstand tussen beide satellieten lukt het met deze coronagraaf
wel om de zonneatmosfeer dicht bij het oppervlak te bestuderen.
Dankzij waarnemingen van de zonsverduistering op 12 augustus vanop Aarde en met
satellieten, kunnen wetenschappers de modellen van de zonneatmosfeer verbeteren. Het is een
uitgelezen kans om de kennis van de zonnewind te verfijnen.
Wetenschappers zullen een ASPIICS-beeld van eind juli tonen. In de periode tussen 30 juli en
12 augustus is de zon 180 graden gedraaid. Omdat we weten dat de grootschalige magnetische
structuren in de zonneatmosfeer in die korte tijd weinig zullen veranderen, is dit beeld het
spiegelbeeld van wat we op 12 augustus verwachten te zien.
Al in de ochtend van 12 augustus, om 10u43, zal voor ASPIICS de zon dubbel verduisterd zijn:
de zon, de maan, de schijfvormige satelliet en ASPIICS staan dan op 1 lijn! De unieke beelden
die dit zal opleveren zullen getoond worden in een ESA live-stream.
Bijstand door het ruimte-instrument EUI aan boord van Solar Orbiter
Het EUI (Extreme Ultraviolet Imager) instrument op de ruimtesonde Solar Orbiter zal tijdens de
zonsverduistering close-ups nemen van de lage zonneatmosfeer.
Solar Orbiter bevindt zich op het moment van de zonsverduistering ten oosten van de zon in de
hemel, ver weg van de Aarde. EUI vliegt dus niet in de schaduw van de maan maar zal wel
top-down detailwaarnemingen kunnen maken van de zonneatmosfeer die we vanop Aarde te
zien zullen krijgen.
Proba-2 ziet de zonsverduistering 3 keer
De Proba-2 satelliet draait dan weer zo snel rond de Aarde dat ze drie keer door de schaduw
van de maan vliegt. De SWAP en LYRA instrumenten aan boord zullen dus drie gedeeltelijke
zonsverduisteringen waarnemen, met een maximale verduistering van 68% voor de SWAP
telescoop.
Praktisch
Door het grote enthousiasme waren we al snel genoodzaakt de inschrijvingen voor het publiek
af te sluiten. Leden van de pers zijn echter heel welkom om aan te sluiten bij het evenement.
Onderzoekers van de afdeling zonnefysica zullen aanwezig zijn om vragen te beantwoorden.
Graag een seintje vooraf zodat we de persaanvragen kunnen coördineren.
Adres: Rue de l’Observatoire, 6900 Marche-en-Famenne
Meer info: https://events.spacepole.be/event/294/
Tijdstip van de zonsverduistering op andere plaatsen
Het tijdstip van het eerste contact en het hoogtepunt van de zonsverduistering hangt af van
waar je je bevindt. Op de website van de Sterrenwacht kan je de tijden raadplegen:
https://robinfo.oma.be/nl/astro-info/verduisteringen/verduisteringen-2026/#eclipse-12-aou-2026
