Veiligheid, samenleven en gedrag in de publieke ruimte staan hoger dan ooit op de agenda. Spanningen in stadsparken, debatten over verlichting, bankjes en cameratoezicht: steden zoeken naar antwoorden op vragen over orde, vrijheid en ontmoeting. Maar wie bepaalt eigenlijk wie zich welkom voelt – en wie niet?
Straatmeubilair, verlichting, paaltjes of het weghalen van zitplekken lijken neutraal, maar sturen gedrag: ze nodigen uit of weren af, bevorderen ontmoeting of ontmoedigen aanwezigheid. Informele ontmoetingsplekken verdwijnen vaak onder het mom van veiligheid, terwijl ze essentieel zijn voor stedelijk leven.
Publieke ruimte is bovendien steeds vaker geprivatiseerd: winkelcentra, stations en stadions zijn formeel openbaar, maar toegang hangt af van regels of commerciële logica. Wie niet in het profiel past – jongeren, daklozen of andere groepen – voelt dat meteen.
Veiligheid voelt voor sommigen geruststellend, voor anderen intimiderend. Cameratoezicht, verlichting en inrichting maken macht en ongelijkheid zichtbaar. Het debat draait om het recht op de stad: het recht om aanwezig te zijn, gezien te worden en te kunnen bewegen zonder voortdurend je plek te moeten verdedigen.
De kernvraag blijft: willen we steden die vooral ordelijk zijn, of steden die ruimte laten voor verschil, vrijheid en ontmoeting? Veiligheid en samenleven kunnen samengaan, maar dat vraagt een andere blik op hoe we onze openbare ruimte ontwerpen en beheren.
In het nieuwe boek De code van de straat onderzoekt criminoloog en stadsgeograaf Mattias De Backer waarom we ons in de publieke ruimte gedragen zoals we doen – zonder dat iemand ons die regels ooit expliciet heeft aangeleerd. Dit boek verscheen op 2 januari bij Acco Uitgeveri
Enkele reacties op het boek
“Al vele jaren vertoef ik vaak en met plezier in het gezelschap van Mattias, zowel in private als in publieke ruimtes. Dat hij die laatste dan blijkbaar met scherp inzicht aan het bestuderen was, had ik tot dit boek niet in de gaten.” – Lieven Scheire
“Een van de boeiendste onderwerpen ooit, zegt Mattias De Backer zelf over de publieke ruimte – daarmee bedoelt hij straten en pleinen. Jaja, dat zal wel, dacht ik. En toen las ik het boek. Jakkes, dat is boeiend, denk ik nu.” – Koen Fillet
“We denken dat we de openbare ruimte kennen. Dat die van en voor iedereen is. Dit lijkt vanzelf-sprekend. Maar vaak is dat een misverstand. Mattias De Backer legt dit bloot en reikt ons een kompas aan: een debat over het olifantenpad op weg naar een echte gedeelde ruimte.” – Sven Gatz
