Jochem Vanagt (UAntwerpen/KU Leuven) onderzocht de kracht van affectieve polarisatie in Europa
Doctoraatsstudent Jochem Vanagt (UAntwerpen/KU Leuven) onderzocht hoe affectieve polarisatie er in Europa uitziet, hoe het hier ontstaat en wat de gevolgen ervan zijn. De Verenigde Staten kampen tegenwoordig met aanzienlijke democratische uitdagingen waarvan affectieve polarisatie een oorzaak is. Moeten we ons in Europa ook zorgen maken?
Affectieve polarisatie verwijst naar de afkeer die mensen voelen tegenover politieke tegenstanders. Dit wordt in de VS gezien als een grote bedreiging voor de democratie. Democraten en Republikeinen kunnen daar niet meer met elkaar overweg. Onderzoek toont aan dat kiezers vaak liever geen contact meer hebben met aanhangers van de andere partij, laat staan dat ze een romantische relatie zouden starten met iemand die voor de tegenpartij stemt.
Vanagt toont aan dat we in Europa dankzij ons meerpartijenstelsel beter bestand zijn tegen de negatieve gevolgen van affectieve polarisatie dan de VS met haar tweepartijensysteem. Daarvoor kijkt hij naar verschillende kenmerken van onze meerpartijenpolitiek.
Eigenschappen van meerpartijenpolitiek
In de eerste plaats zijn politici in Europa door het meerpartijenstelsel genoodzaakt om samen te werken, wat een belangrijke rem vormt op affectieve polarisatie. Deze rem werkt echter enkel als kiezers vinden dat deze partijen succesvol samenwerken. De Belgische regeringsvorming die 263 dagen duurde en de kibbelende Ampel-coalitie in Duitsland zijn geen goede voorbeelden van een succesvolle samenwerking tussen politieke elites en leiden daarom niet tot een vermindering van de polarisatie. We zien ook dat wanneer een centrumpartij wil samenwerken met een extreemrechtse partij, affectieve polarisatie niet vermindert, maar verschuift naar het centrum. De polarisatie tussen centrumlinks en centrumrechts groeit in dit geval.
Europese burgers zijn in vergelijking met Amerikaanse kiezers ook heel verschillend van elkaar. “Europeanen identificeren zich minder met één partij dan in Amerika en voelen zich meestal verbonden aan bredere ideologische strekkingen. Daarom staan politieke groepen hier minder snel tegenover elkaar,” vertelt Jochem Vanagt. Affectieve polarisatie is vaak slechts een reflectie van hoe geïnteresseerd en geëngageerd mensen zijn in de politiek. Burgers in Europa kunnen gepolariseerd zijn zonder dat ze daarom minder steun uiten voor de democratie. Affectieve polarisatie is dus niet noodzakelijk schadelijk voor de democratie.
Hoewel extreemrechts polarisatie versnelt hebben we in Europa dus (minstens) twee ’remmen’: de noodzaak voor politici om samen te werken en de complexere politieke identiteiten van Europese burgers. “Toch mogen we in Europa niet zelfingenomen worden. Politici hebben de belangrijke verantwoordelijkheid om succesvolle samenwerkingen met elkaar te blijven najagen. Daarnaast moeten wij als burgers waakzaam blijven om onze democratie te beschermen en resoluut optreden tegen antidemocratische strekkingen.”
Foto: UAntwerpen
