Masterstudenten stellen eindwerk voor in het Antwerpse provinciehuis
In het architecturale decor van het provinciehuis mocht gedeputeerde Luk Lemmens vandaag 45 masterstudenten Stedenbouw en Ruimtelijke Planning van de Universiteit Antwerpen ontvangen. Zij stelden daar de resultaten van hun ontwerpstudio’s voor aan een jury. Het voorbije anderhalf jaar werkten de studenten aan ontwerpscenario’s voor vier verschillende ziekenhuissites uit het Ziekenhuis aan de Stroom-netwerk (ZAS): Middelheim, Hoge Beuken, Sint-Augustinus en Erasmus.
Het Antwerpse Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS) is in juli 2024 uit een fusie ontstaan en vormt het grootste ziekenhuisnetwerk in ons land. Vier van de twaalf ZAS-campussen zijn het afgelopen anderhalf jaar figuurlijk binnenstebuiten gekeerd door de masterstudenten Stedenbouw en Ruimtelijke Planning van de Universiteit Antwerpen. Het gaat daarbij om de ziekenhuizen Middelheim (Antwerpen), Hoge Beuken (Hoboken), Sint-Augustinus (Wilrijk) en Erasmus (Borgerhout). Met de ontwerpoefening voor de Erasmuscampus, waar het ziekenhuis vorige maand definitief de deuren sloot, knoopt het eindwerk meteen aan bij de realiteit van een ‘steeds veranderende stad’.
De studenten onderzochten hoe de verschillende campussen kunnen bijdragen aan de ‘stad van morgen’ en werkten daarvoor ontwerpen uit. Voor de Erasmuscampus, waar het ziekenhuis in november definitief sloot, konden de studenten creatief aan de slag met een volledige reconversieoefening. Voor de andere sites onderzochten ze gedeeltelijke reconversies tot zelfs uitbreidingen van de bestaande ziekenhuiswerking.
Een ziekenhuis als kloppend hart van een gezonde wijk
In hun ontwerpscenario’s bekijken de studenten hoe ze de ziekenhuisgebouwen – letterlijk – konden openbreken en opnemen in het buurtweefsel. Naast het sociale aspect speelt ook ‘meer stadsnatuur’ in alle oefeningen een opvallende rol.
“De studenten interpreteren de ‘genezende rol’ van ziekenhuizen op een ruimere en vernieuwende manier”, stelt gedeputeerde Luk Lemmens. “Zo willen ze bijvoorbeeld het beperkte groen uit ziekenhuispatio’s en binnenmuren uitbreiden en doortrekken naar buiten. Dat kan de gezondheid van de hele wijk doen opleven. Met buurtcentra, onderwijs, winkels en wonen in de ziekenhuissites verwerkt, worden ze een plek van zorg én van ontmoeting. Met het Provinciaal Beleidsplan Ruimte Antwerpen benadrukken we onder meer het belang van levendige stads- en dorpskernen. De oefeningen van de studenten tonen hoe een volledige of gedeeltelijke reconversie van een ziekenhuiscampus of een andere grote site daartoe kan bijdragen.”
De studenten kijken daarbij verder dan het oppervlak van de ziekenhuissites zelf. Ze enten hun voorstellen op de ruime omgeving én op de toekomstplannen voor de Stad Antwerpen, zoals Ringstad en het Waterplan en Groenplan van de Stad Antwerpen. Ook de buurtbewoners van de vier ziekenhuizen zijn bevraagd. Tijdens het laatste luik van de Ontwerpstudio onderzochten de studenten ten slotte de haalbaarheid van hun ontwerpen op onder meer financieel en juridisch vlak, en werkten ze een fasering uit. Op die manier kreeg de jury vrijdag acht heel realistische en alomvattende studies voor ogen.
In de jury zetelden naast gedeputeerde Lemmens onder meer directieleden van het ZAS, alsook vertegenwoordigers van stadsontwikkeling bij de Stad Antwerpen en AG Vespa, de dienst Ruimtelijke Planning van de provincie Antwerpen en uiteraard de professoren en onderzoekers van de Universiteit Antwerpen.
Thomas Machiels, postdoctoraal onderzoeker stedenbouw en ruimtelijke planning van de Universiteit Antwerpen en begeleider van de studenten tijdens deze opdracht: “Ziekenhuiscampussen zijn complexe plekken waar je niet zomaar vanuit een ivoren toren een nieuw ontwerp over kan tekenen. Dat hebben de studenten goed begrepen. Ze hebben rekening gehouden met welke medische diensten het meest geschikt zijn voor elke campus, van hyperacuut ziekenhuis in Middelheim tot meer gespecialiseerde moeder-kindzorg in Augustinus. Tegelijk voelen ze aan dat ziekenhuizen vandaag vaak eilanden zijn die in het verleden hun verbinding met de omliggende wijken zijn verloren. In hun voorstellen springt in het oog hoe ze met uitbreidingen of reconversies de kans grijpen om veel terug te geven aan de buurt. Ze bieden zorgfuncties aan op wijkniveau, zoals een huisartsenwachtpost. Ze pakken groentekorten en klimaatrisico’s zoals hittestress en overstromingen aan door openbare groene ruimtes te creëren voor heel de buurt . Er wordt ingezet op een beter openbaar vervoersaanbod en de herinrichting van straten in het voordeel van fietsers en voetgangers om de verkeersleefbaarheid te vergroten. Ze tonen hoe ziekenhuizen plekken van en voor de buurt kunnen worden.”
“Als gedeputeerde voor ruimtelijke ordening is het voor mij zeker een bijzonder moment om hier de nieuwe generatie ruimtelijk planners en stedenbouwkundigen te mogen ontvangen”, aldus Luk Lemmens. “Bij de provincie werken we elke dag met complexe ruimtelijke vraagstukken. De verfrissende ideeën van de 45 masterstudenten geven ook ons een nieuwe blik. Zowel het ZAS, de Stad Antwerpen als wijzelf bij de provincie halen hier inspiratie uit voor toekomstige reconversieprojecten.”
Foto: Copyright: provincie Antwerpen, fotograaf: Dieter Daniëls
