Steeds meer mensen staan voor de klas zonder een afgeronde lerarenopleiding. Voor startende leraren en zij-instromers is de nood aan concrete, direct toepasbare ondersteuning groot. Met ‘Lessen voorbereiden’ verschijnt vandaag bij Lannoo een nieuw praktijkgericht boek dat leraren stap voor stap begeleidt bij het ontwerpen en voorbereiden van een les.
Stijn Vanhoof en Geert Speltincx, beiden verbonden aan de Karel de Grote Hogeschool (KdG), schreven het boek in samenwerking met de lerarenopleidingen en het onderzoekscentrum Toekomstgedreven Onderwijs van KdG.
“Elk jaar starten veel nieuwe leraren en zij-instromers voor de klas, velen van hen zonder diploma van een lerarenopleiding. Tegelijk zijn er nieuwe basisbekwaamheden voor leraren en is er opnieuw veel aandacht voor de basis van goed onderwijs. Daarom is er nood aan een duidelijke en gedetailleerde basis voor het voorbereiden van lessen”, aldus Stijn Vanhoof en Geert Speltincx.
Concreet stappenplan
‘Lessen voorbereiden’ is opgevat als een praktisch stappenplan dat leraren begeleidt bij elke stap van lesontwerp. De aanpak vertrekt niet bij werkvormen, maar bij de vraag wat leerlingen aan het einde van de les moeten kunnen en hoe je dat nagaat. De stappen zijn verder herkenbaar en hands-on: begin bij de laatste tien minuten van de les (stap 1), vervolgens de eerste tien minuten (stap 2) en tot slot het middendeel (stap 3). Bij elke stap worden de onderliggende principes of ‘waarom werken deze aanpakken’ ook verklaard.
De aanpak is bewust concreet en toegankelijk, met veel voorbeelden en heldere taal. Het boek richt zich in het bijzonder tot startende leraren en zij-instromers die snel houvast nodig hebben.
“Het boek vervangt uiteraard geen lerarenopleiding of aanvangsbegeleiding,” benadrukken Vanhoof en Speltincx. “Maar het biedt wel een stevige en onmiddellijk bruikbare basis. Een leraar die morgen voor de klas staat, moet ook weten hoe hij of zij een les van begin tot einde kan opbouwen.”
Toenemend aantal leraren met een ander bekwaamheidsbewijs
De behoefte aan dergelijke ondersteuning past binnen een bredere evolutie in het Vlaamse onderwijs. Volgens cijfers van AGODI steeg het aantal aanstellingen met een ‘ander bekwaamheidsbewijs’ in twee schooljaren van 10.000 naar 15.000. Het aantal personeelsleden met een ander bekwaamheidsbewijs blijft toenemen, onder meer door het grote aantal zij-instromers.
Voor deze groep is een stevige basis in didactiek niet vanzelfsprekend, ‘Lessen voorbereiden’ vertaalt daarom complexe onderwijskundige inzichten naar concrete keuzes die leraren tijdens hun voorbereiding kunnen maken.
Aansluiten bij nieuwe basisbekwaamheden
Het boek sluit nauw aan bij de nieuwe basisbekwaamheden voor leraren. Thema’s als doelgericht lesontwerp, heldere lesdoelen, effectieve instructie, actieve verwerking en controle van begrip komen niet aan bod als losse theoretische concepten, maar zijn geïntegreerd in de praktische aanpak.
“De lezer hoeft niet eerst een theoretisch kader door te nemen om ermee aan de slag te kunnen,” zeggen Vanhoof en Speltincx. “De theorie is verwerkt in de stappen en voorbeelden. Wie meer achtergrond wil, vindt achteraan in het boek ook een uitgebreide woordenlijst.”
Dag De Baere, algemeen directeur, Sint-Ursula-instituut Onze-Lieve-Vrouw-Waver: “Ik denk dat het boek starters, en vooral zij-instromers, houvast zal geven bij hun lesvoorbereiding. De beperkte vakterminologie is een meerwaarde en goed geïmplementeerd. Het boek kan zeker ook handvaten geven voor lesbezoeken.”
Sofie Buytaert, leraar Nederlands en Frans, Sint-Lievenscollege in Antwerpen: “Je voelt dat de auteurs goed begrijpen hoe het is om als starter voor de klas te staan en soms gewoon te proberen overleven. Dat maakte het voor mij ook herkenbaar. De keuze om niet te zwaar op theorie te focussen, maar eerder een concreet ‘script’ aan te bieden, vind ik dan ook heel sterk. Dat geeft houvast en maakt het meteen bruikbaar.”
Voor theorie- en praktijkvakken
Het boek richt zich niet alleen op leraren die theoretische vakken geven, ook praktijkleraren vormen een belangrijke doelgroep.
“(Toekomstige) praktijkleraren, bijvoorbeeld studenten in de educatieve graduaatsopleidingen, hebben vaak het gevoel dat didactische boeken vooral vanuit theorievakken vertrekken”, zeggen Vanhoof en Speltincx. “Daarom kozen we bewust voor een aanpak die zowel voor theorie- als praktijklessen bruikbaar is.”
Boekvoorstelling
Op woensdag 28 oktober organiseert KdG een boekvoorstelling rond ‘Lessen voorbereiden’. Centraal staat de vraag hoe startende leraren en zij-instromers snel ondersteund kunnen worden in het ontwerpen en geven van kwaliteitsvolle lessen.
‘Lessen voorbereiden’ van Stijn Vanhoof en Geert Speltincx verschijnt op 1 september 2026 bij Lannoo.
