De epitaaftriptiek van Jan Moretus en Martina Plantin, geschilderd door Peter Paul Rubens in 1611-1612, ondergaat de komende jaren een grondige restauratie. Het uitzonderlijke drieluik, dat zich bevindt in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen en is opgenomen op de Vlaamse Topstukkenlijst, geldt als een van de meest betekenisvolle werken van Rubens in situ.
Rubens schilderde het drieluik voor het epitaaf van Jan Moretus in opdracht van diens echtgenote Martina Plantin. Het epitaaf werd opgericht in de kooromgang van de kathedraal. Op de zijpanelen van de triptiek zijn Johannes de Doper en de Heilige Martina afgebeeld, de patroonheiligen van het echtpaar Moretus-Plantin. Aan de buitenzijde van de zijluiken staan engelen op het punt de deurvleugels achter hen te openen. Dit alludeert op de Verrijzenis op het centrale paneel, waar de verrezen Christus triomfantelijk uit zijn rotsgraf stapt en de bewakende soldaten verbijsterd doet terugdeinzen.
De Verrijzenis van Christus is het kleinste van de vier Rubens-schilderijen in de collectie van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, maar zeker niet het minste! In tegenstelling tot de grotere werken die tot stand kwamen door samenwerking met leerlingen in Rubens’ atelier, doet de werkwijze bij de Verrijzenis vermoeden dat het epitaaf een product is van alleen de hand van de grote meester zelf!
TOPSTUK
Sinds 2005 is de triptiek opgenomen op de Topstukkenlijst vanwege zijn zeldzame en onmisbare karakter voor de Vlaamse Gemeenschap. Om die reden zal de Vlaamse Overheid via het Departement Cultuur, Jeugd en Media de restauratiekosten voor 80% financieren. Daarnaast zal de Topstukkenraad de restauratoren bij hun werk adviseren. De resterende kosten zullen grotendeels worden gedragen door het fonds Vrienden van de kathedraal, beheerd door de Koning Boudewijnstichting. De restauratie van de Rubenstriptiek zal naar verwachting minstens twee jaar in beslag nemen.
‘Peter Paul Rubens is een van onze grootste meesters. Het drieluik dat hij begin 17de eeuw maakte voor het graf van de Antwerpse drukker Jan I Moretus en zijn vrouw Martina Plantin is een belangrijk werk binnen zijn oeuvre. Ik ben dan ook blij dat deze triptiek grondig gerestaureerd wordt en dat we de kerkfabriek van de Antwerpse kathedraal daarbij financieel kunnen ondersteunen. Zo zorgen we ervoor dat ook toekomstige generaties van Rubens’ meesterschap kunnen blijven genieten.’ Caroline Gennez, Vlaams minister van Welzijn en Armoedebestrijding, Cultuur en Gelijke Kansen
RESTAURATIE
Het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK-IRPA) volgt de schilderijen al geruime tijd op en toonde bij de laatste controles aan dat er door de slechte hechting van de verflaag en de barsten in de panelen noodzaak bestond voor een grotere interventie. Door een combinatie van visueel onderzoek, wetenschappelijke beeldvorming en historisch bronnenonderzoek zal de schade aan het schilderij verder in kaart worden gebracht om de behandeling zo goed mogelijk af te stemmen op de noden van het kunstwerk. Tegelijkertijd zal de techniek van Rubens worden bestudeerd. Een team van internationale experten uit verschillende disciplines zal elke fase van de restauratie opvolgen, zodat de gegenereerde kennis verder kan worden verspreid naar onderzoekers wereldwijd. Tijdens de restauratie zal het KIK regelmatig updates geven om het publiek te informeren.
In de kathedraal zal een fotoafdruk van de gesloten triptiek de lege ruimte opvullen, en via de QR-code op de stapsteen kunnen de bezoekers alle panelen van de Verrijzenis blijven bewonderen.
Onze-Lieve-Vrouwekathedraal Antwerpen, Groenplaats 21, 2000 Antwerpen
Foto: Onze-Lieve-Vrouwekathedraal Antwerpen
