Vakwerkhuizen of ‘Fachwerk’ zijn historische houten huizen die het Duitse landschap al eeuwenlang sieren en te bewonderen zijn in talloze charmante stadjes door heel Duitsland.
Vakwerkhuizen zijn gebouwd, vooral tussen de 13e en 17e eeuw, met een houten skeletstructuur, waarbij de ruimtes tussen de balken, de zogenaamde ‘vakken’ worden opgevuld met leem en stro en dichtgesmeerd worden met klei. De houten balken blijven zichtbaar aan de buitenkant, vaak zwart geverfd, terwijl de vakken wit of in pasteltinten worden geschilderd, wat zorgt voor het karakteristieke contrast en de levendige gevels. Veel van de balken hebben ook een symbool, passend bij de manier waarop ze geconstrueerd zijn. De man, de wilde man of de oneindigheid zijn een paar van de symbolen. De huizen werden meestal gebouwd in gebieden waar er een tekort aan steen was en er meer hout voorhanden was. Zie ook de ‘Timbered Houses’ in Engeland.
De Deutsche Fachwerkstraße.
De Deutsche Fachwerkstraße is een route van iets meer dan 3.000 km die meer dan 100 vakwerkstadjes verbindt. Ze loopt van Bad Essen in het noorden tot aan de Bodensee in het zuiden. De route is mooi opgedeeld in acht deelroutes, zodat je een persoonlijke selectie kunt maken. Je kan ze met de auto, fiets of zelfs al wandelend doen. De meeste stadjes zijn goed bereikbaar, ze zijn niet zo groot (tussen de 10.000 en 25.000 inwoners). De vakwerkhuizen bevinden zich meestal gecentraliseerd in de zogenaamde Altstadt. Soms rond het marktplein (Marktplatz) of langs de hoofdstraat (Hauptstraße). Parkeer liefst aan de rand van de Altstadt en je kunt alles te voet doen. De Altstadt in vele van deze stadjes is dikwijls mooi afgebakend als rechthoek of vierkant. (Door muren en torens).
Om organisatorische redenen kozen wij voor een tiental stadjes ruwweg gelegen boven en onder Frankfurt, lopende door enkele deelstaten zoals Hessen en Beieren. Voor de keuze kregen we de gewaardeerde hulp van de Deutsche Fachwerkstraße organisatie. De verscheidenheid aan cultuur en culinaire specialiteiten is een rode draad door ons verhaal. Vele stadjes hebben een lange traditie van onder meer bier en wijn.
Een bloemlezing uit onze stadjes.
Freudenberg.
De opwarming doen we in Freudenberg, een rit van ongeveer drie uur vanuit België. Hier staan in de Altstadt de vakwerkhuizen keurig naast elkaar in vier naast elkaar liggende straten. Het toerismebureau is in een van hen gevestigd. Van hieruit kan je de ongeveer 120 trappen nemen naar het Kurpark. Hierboven is een cafetaria en een postkaartzicht op de oude stad, de Alter Flecken. In één beeld heb je de ongeveer 80 zwart-witte vakwerkhuizen aan je voeten.
Herborn.
Een goede 50 km verder in de deelstaat Hessen komen we aan in Herborn. Gelegen aan de rivier de Dille is dit een van de grootste stadjes die we aandoen. De meeste vakwerkhuizen bevinden zich rond de Marktplatz. Hier wel wat moderne gebouwen tussen de vakwerkhuizen of vakwerkhuizen die gewoon bedekt zijn met een leistenen voorgevel. Het Rathaus heeft vele mooie ornamenten en een in het oog springende klokkentoren. Het Schloss van Herborn wordt nu gebruikt voor seminaries, zijn naamgenoot het Schloss hotel is een aanrader met stijlvolle kamers, een typische Hessische keuken en een wellness-Spa.
Idstein en Miltenberg.
Voor we de deelstaat Beieren inrijden stoppen we nog even in Idstein. Hier zijn de meeste vakwerkhuizen gevestigd rondom de König Adolf Platz. In het meest gedecoreerde huis van het stadje, het Killingerhaus is het toeristisch onthaal. Verder zijn het blauw getinte Schiefes Haus en de Hexenturm nog twee toppers in de omgeving van het plein. Heksenvervolging in de 17e eeuw in deze streek was geen zeldzaamheid hoewel deze toren geen connecties heeft met dit gebeuren. De naam is trouwens veel later gekomen. De Protestantse kerk heeft een aantal muur- en plafondschilderingen van discipelen uit de Rubensschool.
Miltenberg brengt ons in Beieren, het is bijna een enclave ingeklemd tussen Hessen en Baden- Württemberg. Het is een zeer aangename stad die wat Moezelachtig lijkt, door de aanwezigheid van een rivier, de Main, omliggende heuvels met bossen en wijngaarden en een lange promenade. Voor de vakwerkhuizen moet je langs de Hauptstraße zijn. Deze lange straat is deels voetgangersgebied en ligt ruwweg tussen de twee stadstorens: de Mainzer Tor en de Würzburger Tor. Het smalste gedeelte van de straat is het Schwarzviertel, een wijk die uitkomt op het enorm pittoreske Marktplein. Even klimmen en je komt in een heel andere wereld. Het achterliggende bos heeft verschillende wandelpunten. Juist buiten de stadsmuren zie je het oude Joodse kerkhof dat dienst deed tot 1901. Ga je verder tot het kasteel van Miltenberg dan word je beloond met een panorama van de stad, inclusief de rivier en de brug met monumentale poort. De Main was in de middeleeuwen de levensader van de stad. Nu is de rivier vooral het trefpunt voor rondvaarten en occasionele riviercruises. Aan de haven komen we de Staffelbrunserbrunnen tegen, het Manneke Pis van Miltenberg maar wel met drie plassende figuren, een verwijzing naar de bijnaam van de inwoners.
Verder in de Hauptstraße komen we nog Hotel Zum Riesen tegen, het oudste hotel van Duitsland, en het mooie stadhuis.
Een aanrader in Mittelberg is Wein-und Gasthof Zipf. Het is een gezellig familiehotelletje met sfeervolle kamers, een oerdegelijke keuken en zalig ontbijt.
Via Ochsenfurt naar een andere parel en een verborgen gem.
Frankenland is zelf geen deelstaat maar een oude benaming van een streek die ruwweg in deelstaten ligt. Ochsenfurt is een stadje genoemd naar een oversteekplaats voor ossen aan de Main. Hier zit men echt in Frankenland. Het stadje heeft nog diverse stadstorens en een deel omwalling. De meeste vakwerkhuizen bevinden zich hier in de Hauptstraße. Hier ook het oude en het nieuwe Rathaus, alhoewel beide bijna uit dezelfde tijd stammen. Het nieuwe Rathaus heeft een toren met een opmerkelijk figurenspel.
Vrij dicht in de buurt ligt Marktbreit. Dit stadje ligt ook aan de Main. Vroeger was er hier een sterke handel met de Donau. Getuigen zijn nog de grote opslagloods en een speciale kraan uit de 18e eeuw. Het beekje, de Breitach, stroomt ook door Marktbreit en zorgt voor een geweldig postkaartachtige uitstraling met zicht op het Rathaus, Zwarte Toren en Poort. Hier in de buurt is het Malerwinkelhaus Museum. Een permanente tentoonstelling in een vakwerkhuis over sociaal, cultureel en historisch inzicht in het dagelijks leven van de lokale bevolking in het laatste deel van de 19e eeuw en het begin van de 20ste eeuw. We krijgen ook de levensverhalen van vrouwen uit verschillende klassen en religieuze stromingen. Authentiek ingerichte kamers over kindertijd, gezinsleven en mode.
Onze verborgen gem en voor ons de topper op deze ontdekkingsreis vinden we 70 km verder ook langs de Main in Zeil am Main. Idyllisch gelegen en met een blik van 360°.zie je vanop de Marktplatz de mooie vakwerkhuizen en de kerk, een kerk die ook nog een zijkapel heeft, de Annakapelle die uit 1500 dateert. Het mooiste vakwerkhuis in het stadje is het Jorg- Hofmann Haus uit 1689 met zijn felle barokke decoratie. Zeil heeft ook een Hexenturm met zelfs een eigen documentatiecentrum over de geschiedenis der heksenvervolging.
Een mooi zicht op het stadje heb je vanuit de Zeiler Kapelle, die op een hoogte ligt van 366m. Het is een bedevaartkapel.
Hier bevinden we ons ook in wijn -en biergebied. Weinhaus Nüblein heeft er zijn vinoteek op het marktplein. Het domein heeft een steengoede sekt en heeft ook wijn in de typische Frankische wijnflessen, de op een karaf lijkende Bocksbeutel. Het huis gebruikt buiten de Riesling – en Sylvaner druif ook de typische Frankische Scheurebe druif.
Gerstenat wordt in Zeil am Main gefabriceerd door de eigen lokale brouwerij Göller, die op hun domein in het stadje ook een gezellig restaurant heeft.
Dicht tegen Zeil is ook Ebern een omweg waard. Het heeft een oud Rathaus met beneden de mooie bogen van de oude Markthal. Verder komen we nog drie mooie torens tegen en de Neptunusfontein, waaromheen er een leuk terrasje is gebouwd.
Via Hofheim naar Steinau an der Straße
Hofheim in Unterfranken, niet te verwarren met een ander Hofheim dat 200 km verder aan de Tauber ligt, heeft, buiten drie oude poortgebouwen niet zoveel te bieden maar dat wordt gecompenseerd door het enige mooie vakwerkhuis in het stadje waar het Frankischer Hof hotel is gevestigd. Een gebouw met geschiedenis dat dateert uit 1685. Een hotel-restaurant dat gezelligheid uitstraalt met een waard die ook een uitstekende kok is. Een stukje Duitsland waar we ons direct thuis voelden.
Steinau an der Straße is een stadje in het zuiden van Hessen, dat vooral te maken heeft met de gebroeders Grimm die hier een deel van hun leven doorbrachten. Op de Marktplatz is er een fontein met Grimm -figuren, er is het Grimm museum en in het kasteel is er een grote tentoonstelling over Jacob en Willem Grimm. Je kunt hier ook de toren beklimmen om een panoramazicht over het stadje te krijgen.
We reden een goede 500 km op de Fachwerkstraße, bezochten 10 stadjes en het Verleden beleven is het Verleden begrijpen.
www.deutsche-fachwerkstrasse.de
Tekst en Foto’s :Gust Charrin
