Universiteit Antwerpen, Stad Mechelen en Natuurpunt bundelen krachten in project ‘Tuintesters’
Terwijl een nieuwe hittegolf zich heeft aangemeld in wat nu al een buitengewoon warme en droge zomer is, publiceert Stad Mechelen samen met Natuurpunt en de Universiteit Antwerpen nieuwe resultaten van het ‘Tuintesters’-project. Uit metingen in 224 Mechelse tuinen blijkt dat verharding de nachtelijke temperatuur meetbaar doet stijgen, terwijl groen en water er juist voor zorgen dat de stad ’s nachts sneller afkoelt.
Tuintesters kadert in “LIFE Wetlands4Cities”, een Europees gefinancierd project waarmee Mechelen en Tilburg hun stadscentra klimaatbestendiger maken door wetlands te herstellen en blauwgroene infrastructuur aan te leggen. Naast die inspanningen op stadsniveau meet een netwerk van 224 sensoren sinds mei 2023 continu de temperatuur in Mechelse tuinen. Eva Van Malder, student milieuwetenschappen aan de Universiteit Antwerpen, analyseerde die data in het kader van een masterproef van de masteropleiding milieuwetenschappen.
Jouw tuin maakt het verschil
Een verharde tuin – denk aan tegels, opritten en terrassen – slaat overdag warmte op en geeft die ’s nachts weer af. Daardoor koelt zo’n tuin trager af dan een tuin met veel gras en groen. Het verschil is voelbaar: tussen de meest stenige en de groenste tuinen uit het onderzoek zat ’s nachts een verschil van meer dan een halve graad. Dat lijkt misschien niet veel, maar opgeteld over een hele stad, en over talloze warme zomernachten, maakt dat wel degelijk het verschil tussen goed en slecht slapen tijdens een hittegolf.
Voor die nachtelijke koeling blijkt vooral het lage, open groen – gras, struiken – voor de meeste afkoeling te zorgen. “Bomen blijven natuurlijk fantastisch: ze geven schaduw overdag en koelen ook ’s nachts hun directe omgeving,” zegt Eva Van Malder, onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen. “Wat opvalt in dit onderzoek, is dat gras en struiken daar een perfecte aanvulling op zijn – hun verkoelend effect is ’s nachts nog belangrijker en reikt verder dan dat van een boom alleen. De ideale tuin combineert dus het beste van beide: wat bomen voor schaduw, én voldoende (divers) laag groen, dat vaak wat onderschat wordt.”
Een eenvoudige en gratis tip springt er meteen uit: laat het gras wat langer groeien voordat je het maait. Lang gras kan veel beter koelen, en het huisvest vaak een veel hogere biodiversiteit.
“Wat mij het meest opvalt aan de resultaten van het ‘Tuintesters’-burgeronderzoek, is dat het bewoners zelf eigenaar maakt van de oplossing,” zegt Evelien Marlier van Natuurpunt. “Je hoeft geen ingenieur te zijn om je buurt koeler te maken – een stukje minder verharding of een rand met meer groen volstaat al. Als Natuurpunt hopen we dat dit onderzoek mensen niet alleen overtuigt, maar ook echt in beweging brengt.”
Samen tuinieren, groter effect
Individuele tuinen zijn klein, maar het onderzoek bevestigt dat vooral de optelsom op buurtniveau telt: wanneer buren samen vergroenen en ontharden, ontstaan grotere, aaneengesloten koele zones. Al die kleine bijdragen mag je inderdaad optellen tot een groter effect, toont het onderzoek. Daarbij is niet alleen de hoeveelheid groen belangrijk, maar ook de variatie ervan. Dat sluit aan bij recent onderzoek elders, zoals het ‘Leuven.cool’-project en het eerdere ‘CurieuzeNeuzen in de Tuin’: een mozaïek van bomen, struiken en open, bloemrijk groen koelt het best af.
“Deze resultaten bevestigen dat we met Wetlands4Cities op het juiste spoor zitten, maar tonen ook dat de stad dit niet alleen kan,” zegt Kristof Calvo, schepen voor Natuur- en groenontwikkeling Stad Mechelen. “Mechelen heeft met het Mechels Broek een geweldige groenblauwe long vlakbij de stad, maar ook elke Mechelaar die zijn tuin groener maakt, draagt bij aan een koelere stad. Dat willen we met onze Buurtboost – waarbij Mechelaars onder andere groenslingers en tegeltuintjes kunnen aanvragen – nog meer stimuleren.”
Stad Mechelen zet de metingen nog minstens een jaar verder, goed voor uiteindelijk vijf jaar aan data – een uniek langetermijn-monitoringsnetwerk voor stedelijk microklimaat in Vlaanderen.
Over Tuintesters en LIFE Wetlands4Citiesproject: Tuintesters is een burgerwetenschapsproject van Natuurpunt, Stad Mechelen en Stad Tilburg dat sinds mei 2023 hitte en droogte meet in tuinen van bewoners. Het kadert in het “LIFE Wetlands4Cities-project”, dat mede wordt gefinancierd door de Europese Unie en in Mechelen en Tilburg 360 hectare aan waterrijke natuur wil herstellen.
Meer weten hoe je je kan wapenen tegen de hoge temperaturen? Lees de andere artikelen in het ‘Dossier Hitte’ van Natuurpunt.
Foto: An Van Gijsegem
