‘De wereld staat in brand, iedereen houdt de adem in. Volgens Koert Debeuf is een nieuwe wereldoorlog nog te voorkomen, maar dan moeten we wel heel snel van koers veranderen. Hij trekt vijf lessen uit de vorige twee wereldoorlogen en laat zien hoe we met die historische kennis en inzichten het tij kunnen keren.
Hoe een nieuwe wereldoorlog voorkomen is een urgent boek dat ons argumenten geeft om voorbij het narratief van bewapening te denken, en daarmee de weg naar vrede toont.’
‘Het toegankelijke boek van Debeuf is een verhelderende analyse’
De Standaard
‘
‘Koert Debeuf is historicus, filosoof, politiek analist en opiniemaker. Hij werkte als adviseur en speechwriter voor de Belgische premier Guy Verhofdstadt en was hoofdredacteur bij EUObserver. Nu is hij geopolitiek adviseur en onderzoeker verbonden aan Oxford University en professor internationale politiek en Midden- Oosten de Vrije Universiteit te Brussel. In zijn werk verweeft hij historische en geopolitieke analyses met persoonlijke insteken en ervaringen op het terrein.’
De eerste zin van het boekje van 127 bladzijden vertelt dat ‘Op 28 februari 2026 startten de Verenigde Staten en Israël een oorlog met Iran. Het regime van Iran reageerde meteen met aanvallen op de Amerikaanse doelwitten in de hele regio. Ook de Europese Unie werd geraakt door drones in Cyprus. Een oorlog in het Midden-Oosten komt ineens dichtbij.’
‘Generaals bereiden zich altijd voor op het voeren van de vorige oorlog, vooral als ze die gewonnen hebben’ woorden van de Franse president Georges Clemenceau tijdens de Eerste Wereldoorlogen en aanvang van de analyse in het boek van Koen Debeuf ‘Hoe een nieuwe Wereldoorlog voorkomen – 5 inzichten om het tij te keren’.
De expert internationale politiek en Midden-Oosten onderzoekt de dreigementen van vandaag met de conflicten die aanleiding gaven tot de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Professor Debeuf komt uiteindelijk tot vijf oorzaken die tot een wereldoorlog kunnen leiden:
“Bewapening verhindert een wereldoorlog niet en werkt die eerder in de hand, hoe meer we spreken van een oorlog hoe groter de kans dat die er komt, tunneldenken en het negeren van andere stemmen zijn gevaarlijk, allianties zijn goed tot ze toxisch worden, als we echt denken dat oorlog onvermijdelijk is, wordt die ook onvermijdelijk.”
Koert Debeuf onderzoekt de oorzaken van beide wereldoorlogen en legt ons de volgende lessen vijf lessen voor:
“De eerste duidelijke les is dat bewapening niet werkt als afschrikking: De tweede les uit beide oorlogen, maar vooral uit de eerste, is dat een sterke herbewapening leidt tot militarisme. Een derde les is het gevaar van tunneldenken, waarbij slechts naar één visie wordt geluisterd. Een vierde les is dat allianties bescherming kunnen maar ook kunnen leiden tot totale destructie. Een vijfde les is dat appeasementpolitiek of verzoeningspolitiek niet werkt, althans als die niet is ingebed is een groter akkoord.’
Volgens professor Debeuf staat de wereld op een gevaarlijk kruispunt. De internationale spanningen nemen toe, militaire budgetten stijgen en geopolitieke conflicten verharden terwijl we worden geconfronteerd met globale bedreigingen door klimaatveranderingen.
Om te voorkomen dat de wereld afglijdt naar een nieuwe grote oorlog, schuift hij vijf ingrijpende voorstellen naar voren.
- Rem de herbewapening af
Volgens Debeuf dreigt de huidige wapenwedloop dezelfde dynamiek te creëren als in de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog. Toen zorgden stijgende militaire uitgaven en groeiend wantrouwen tussen staten voor een explosieve situatie. Hij pleit niet voor ontwapening, maar wel voor terughoudendheid. Een defensiebudget van 2 procent van het bruto binnenlands product volstaat volgens hem. Bovendien zouden Europese landen meer moeten investeren in gezamenlijke defensie en samenwerking, in plaats van afzonderlijk steeds meer wapens aan te schaffen.
- Waak voor militarisering van het publieke debat
Debeuf waarschuwt ook voor wat hij omschrijft als een groeiend militarisme in de samenleving. Wanneer militaire experts en veiligheidsanalisten het debat domineren, bestaat het risico dat conflicten steeds vaker door een militaire bril worden bekeken. Dat kan leiden tot een zelfvervullende profetie: hoe meer samenlevingen zich voorbereiden op oorlog, hoe groter de kans dat zij uiteindelijk ook in oorlog verzeild raken.
- Doorbreek de logica van sociale media
Een derde aandachtspunt zijn de algoritmes van sociale media. Volgens Debeuf versterken platformen zoals X polarisatie door gebruikers vooral informatie aan te bieden die hun bestaande overtuigingen bevestigt. Daardoor ontstaan echokamers waarin nuance steeds moeilijker wordt. Hij pleit voor een kritische houding tegenover de macht van grote technologiebedrijven en moedigt burgers aan bewust uiteenlopende nieuwsbronnen en standpunten te raadplegen.
- Herbekijk de NAVO
Het meest controversiële voorstel betreft de NAVO. Debeuf stelt dat het bondgenootschap fundamenteel veranderd is sinds het einde van de Koude Oorlog. Omdat de Verenigde Staten er een dominante rol spelen, ziet hij het NAVO-lidmaatschap niet langer uitsluitend als een veiligheidswaarborg, maar ook als een mogelijke bron van betrokkenheid bij internationale conflicten. Daarom pleit hij voor een open debat over de toekomst en de rol van de alliantie.
- Werk aan een nieuwe internationale orde
Als alternatief schuift Debeuf het idee naar voren van een nieuwe internationale samenwerking tussen landen die zich engageren voor internationaal recht en multilaterale instellingen. Daarbij verwijst hij onder meer naar de staten die het Internationaal Strafhof erkennen. Zo’n samenwerking zou zich niet alleen moeten richten op vrede en veiligheid, maar ook op mondiale uitdagingen zoals klimaatverandering, volksgezondheid en duurzame ontwikkeling.
We onthouden de kern van zijn boodschap: Europa kan beter samenwerken op defensievlak dan steeds meer geld uitgeven aan bewapening; Algoritmes versterken polarisatie, daarom is het belangrijk om verschillende nieuwsbronnen en meningen te volgen; Europa moet nadenken over de NAVO en een debat voeren over zijn veiligheid met de rol van bestaande militaire bondgenootschappen en vooral kiezen voor internationale samenwerking, sterke internationale afspraken met respect voor het recht en samenwerking rond klimaat, gezondheid en ontwikkeling.
De rode draad in Debeufs analyse is duidelijk: in een wereld die steeds meer wordt gekenmerkt door de rivaliteit tussen grootmachten ontstaat, volgens hem, een duurzame veiligheid, niet in de eerste plaats door meer wapens, maar wel door meer samenwerking, sterkere internationale instellingen en een hernieuwd vertrouwen in diplomatie.
Die lessen formuleert Kurt Debeuf samen in een nieuw adagium: ‘Als je vrede wil, bereid je voor op vrede, of in het latijn, Si vis pacem, para pacem.’
Frank Van Dessel
Juni 2026
