De Vlaamse Westhoek is een regio in de Provincie West-Vlaanderen. Over de grens in Frans Vlaanderen is er een deel dat Coeur De Flandre wordt genoemd. Ruwweg het gebied tussen de steden Cassel, Bailleul en Hazebrouck valt onder deze benaming. Een streek rijk aan contrasterende landschappen. Het heeft vele gelijkenissen maar ook verschillen met onze Westhoek. Er is een parallelle geschiedenis en erfgoed, tradities en architectuur die hand in hand gaan. Met dit in gedacht kunnen we over” de schreve” gaan voor een ontdekking.
Cassel.
Dit stadje is perfect genesteld boven op de 176 m hoge Casselberg, elk jaar een trouwe klim tijdens de Vierdaagse van Duinkerke. De Romeinen hadden hier al een belangrijke nederzetting onder de naam Castellum Menapiorum en niet minder dan 7 Romeinse wegen hadden hier hun knooppunt. Een klein stukje Romeinse muur blijft nog over. Door zijn strategische ligging was Cassel veelvuldig het toneel van belegeringen. Nu straalt het vooral warme charme uit met zijn uitgestrekt geplaveide marktplein ( Grand Place) omringt door architectonische huizen. De stad is ook goed gespaard gebleven in WOI.
Een stadswandeling brengt je langs de plaats van de oude omwallingen. Onderweg kom je enkele oude stadspoorten tegen en de Onze-Lieve-Vrouwekerk, die spijtig genoeg veel restauratie nodig heeft.
Via rotsachtige trappen bereik je het hoogste punt van Cassel. Hier stond ooit het kasteel. Naast de orientatietafels is er het standbeeld van Maarschalk Foch en een Staakmolen, die af en toe te bezoeken is. De oorspronkelijke Casselse molen brandde af in 1911 en nu staat er sinds de jaren ’50 het exemplaar uit het naburige Arnéke. Ook is er een obelisk met de data van de drie grote slagen van Cassel. ( 1071-1328-1677). Voor ons is vooral die laatste belangrijk. Om hier meer over de weten moeten we ons 9 km westelijk van Cassel verplaatsen, naar Noordpeene. Om juist te zijn is de derde Slag van Cassel hier uitgevochten dicht aan de Peenebeek. Franse troepen onder leiding van Philippe, Hertog van Orléans en broer van Lodewijk XIV, versloegen hier een Nederlandse strijdmacht onder het bevel van Willem van Oranje. Een leger dat bijna dubbel in getal was. Het doel van Willem was om het ingesloten Saint-Omer ( een enclave van de Spaanse Nederlanden binnen Frankrijk) te bevrijden. Willem verloor echter de slag en de Franse Westhoek kwam door het verdrag van Nijmegen definitief bij Frankrijk. Ruwweg werden hier de grote lijnen van de huidige Frans-Belgische grens vastgelegd.
Hier in Noordpeene kan je in het kleine maar gezellige museum “ Maison de la Bataille” alles over de slag te weten komen. Er is een maquette, die door de lokale school werd gemaakt samen met een videofilm voor de eerste uitleg. De verdere tentoonstelling zit in een mini Spiegelpaleis van Versailles en de curator van het bezoekerscentrum kan je uitstekend helpen in het Nederlands.
Laten we nog even terugkeren naar Cassel om nu van kunst te genieten. Sinds 2010 kan je er het Musée de Flandre bezoeken. Het oude Hôtel de la Noble Cour heeft er een lange geschiedenis opzitten en in 1997 werd het gebouw aangekocht door het Departement Nord. Een historisch monument dat geclassificeerd is en één van de mooiste Vlaamse gebouwen in de regio Hauts de France is. Het heeft een zestiende -eeuwse renaissancegevel.
Het museum promoot de Vlaamse kunst, zowel oude als hedendaagse kunst. De permanente collectie is sinds 2022 ook verrijkt met een aantal schilderijen uit de 16e en 17e eeuw van het Musée des Beaux Arts de Valenciennes. We zien meesterwerken van Jan Brueghel, Antoon Van Dyck, Rubens en H. Bosch. Maak een reis van Quinten Matsijs tot de hedendaagse kunstenaar Hans Op De Beeck. Buiten schilderijen zijn er ook andere kunstwerken en het Antwerps enthousiasme kan niet op met op de esplanade voor de prachtige tuin in terrasvorm, een werk van Panamarenko.
Maak op sommige schilderijen kennis met de stijl van het maniërisme, een neiging om menselijke figuren op een onnatuurlijke manier te vervormen. Een persoonlijke artistieke stijl die vooral uit Italië kwam als een laat renaissance stijl. Je kan de tentoonstelling met audiofoon doorlopen en er is steeds een tijdelijke tentoonstelling in de bovenzaal.
Het museum heeft de unieke ambitie om de diversiteit en de rijkdom van de Vlaamse kunst van de vijftiende eeuw tot heden te tonen.
De tuin van het museum heeft een mooie collectie”topiary –topiaires ( een vorm snoei geven aan bv. Heggen). Dit vinden we ook terug bij de kleinere broer van de Casselberg, de Mont des Récollets of Wouwenberg. (155m). Hier heeft paysagist en tuinarchitect Emanuel de Quillacq de familiehoeve gerestaureerd en er rond een prachtig tuincomplex van gemaakt. Verschillende stijlen met een nadruk op Vlaamse tuinen. Een mengeling van natuur en structuur. Je stapt van de ene “ Chambre” zoals de gepassioneerde eigenaar het noemt in de andere.
Een opeenvolging van klassieke tuinperken, moestuinen, een renaissancetuin en veel bloemen in diverse kleuren. De vorm snoei topiary is een streling voor het oog. Er zijn geen muren rond de tuin en zo kom je aan één geheel met de omgeving. De tuinen zijn open van maart tot september. Je kan gegidst worden en het estaminet heeft veel lekkers op het menu. Een eigen appelsap met biertaart is een aanrader.
In Cassel nog even aandacht voor een ander mooi gebouw. Chatellerie de Schoebeque is nu een prachtig hotel met thematische kamers ( 15 in totaal), een mooie tuin en een panoramisch restaurant. Het dateert uit de 18e eeuw en het was een prestigieus herenhuis waar onder meer Koning Albert I en King George V verbleven. Sinds 2016 is het een karakterhotel met veel charme.
Bailleul of Belle is de Franse toegangspoort tot het Vlaamse Heuvelland. Op het einde van WOI in 1918 werd de stad bijna compleet met de grond gelijkgemaakt. Ze rees echter als een feniks uit haar as met een volledige herbouwing. De stad oogt zeer Vlaams nu. Typische trapgevels in neorenaissancestijl bepalen het stadsbeeld. In 1932 werd het Belfort herbouwd naar een middeleeuws model. Je kan ze beklimmen met een gids ( ongeveer een 200 tal trappen). Onderweg is er een klein museum over de geschiedenis en de wederopbouw. Je komt ook in de horlogezaal en komt oog in oog met de 35 klokken van de beiaard. Via een mangat kom je boven op een 60tal meter hoogte met prachtige vergezichten op het Vlaamse Heuvelland en Frans Vlaanderen.
De Catsberg.
Vanuit Godewaersvelde kan je Boeschepe bereiken. ( Laat je zeker leiden door de lokale uitspraak van deze laatste door de bewoners van de streek). De tocht brengt je over de Catsberg ( 164m). De hoge mast van de Franse televisie en de omvangrijke trappistenabdij springen boven in het oog. De abdij is vooral gekend voor zijn kaas, die je onder meer kan kopen in het grote bezoekerscentrum. De kaas volgt een recept uit de abdij van Port-Salut. Alhoewel de eigenlijke abdij niet toegankelijk is , heb je buiten het uitzicht op de Catsberg nog wat curiosa. Naast de abdij is er een kleine kerk in ijzerzandsteen uit de 19e eeuw met moderne loodramen. De abdijmuren hebben ook herdenkingsplaten aan het Canadese leger dat hier in WOI gestationeerd was. Recent kregen ze nog een nieuw monument. Ga even aan de overkant door het Ermitage bos. Hier kom je bij de kapel van de Passie uit 1850. Achter de kapel is een grot en aan het raster hangen vele stukken linnen. Dit was ( of is) om bescherming te vragen tegen de koorts. De stukjes textiel zijn symbool voor zieken die niet aanwezig kunnen zijn.
Halfweg de Catsberg is er ook een der kunststukken van de Land Art structuur collectie. L’Observatoire Caché is één van de sculpturen van deze groep die op herkenbare plaatsen van het Vlaamse en Franse Heuvelland staan, aan beide zijden van de grens, meestal op heuvelruggen. Het zijn design en landschapsarchitecturen waar men vooral gebruik maakte van gemeenschappelijk materiaal zoals de wilg. Meestal zijn ze langs trajecten die je te voet kan ontdekken. In Boeschepe is er het 3D Labyrinthe, niet ver van de molen van Boeschepe.
De estaminet, een genot voor oog en smaakpapillen.
Frankrijk is nog altijd symbool voor goed, lekker en betaalbaar eten. Zo ook hier in het noorden. In Frans Vlaanderen staan de estaminets voor je klaar. Een estaminet, in het begin van de 19e eeuw een ontmoetingsplaats waar je kon drinken en roken.
Nu uitgegroeid tot een plaats vol karakter waar je aangenaam lokale gerechten en dranken kan nuttigen. Ze zijn een bron van trots en erkenning en vertellen een verhaal. De sfeer, het interieur en de gerechten, een ideale combinatie.
De Vierpot aan de molen van Boeschepe en Le Panoramic op de Grand Place van Cassel zijn er twee voorbeelden van. Geniet van karbonade of potjevleesch en ga voor de lokale bieren van het Noorden. Vele bieren komen van Brasserie 3 Monts. Deze artisanale brouwerij in Saint-Sylvestre –Cappel is een familiebedrijf van 4 generaties sinds 1920. Met hop uit eigen streek maken ze bieren met rijke smaken. Sommige met hun eigen authenticiteit. Er zijn buiten de blonde bieren uit de 3 Monts selectie ook krachtige bieren en fruitige gearomatiseerde types. Red Houthakker uit het Houthakkersgamma is er zo één met een nasmaak van rode bessen. De brouwerij is op sommige tijdstippen te bezoeken en de shop heeft een geweldig aanbod.
Extra genot.
La Savonnerie de Flandre in Boeschepe was dan weer een bezoek dat mijn geurpapillen in extase bracht. Hier is het imperium van Cyril die op artisanale wijze zepen en cosmetica producten creëert. Hij gaat uit van een “ Saponification à Froid “ om zijn zepen te maken. Beginbasissen zijn olijfolie, kokosboter of karité boter. Natuurlijke geuren en kleuren worden ook gebruikt. Na verwerking gaan de zepen voor een hele tijd op koeling, bijna hetzelfde systeem als de “ affinage” bij kazen.
Vele zepen hebben Vlaamse namen zoals: Hop, Haevermelk, Zwartberg, Bloempot. Er zijn ook zalven en zepen om honden te wassen. Je kan op aanvraag de site bezoeken. Er is ook een winkelruimte. De producten zijn ook te vinden in alle Offices de Tourisme van Coeur de Flandre.
Coeur de Flandre, een plezier om onthaald te worden!
www.lasavonneriedesflandres.fr
Tekst en foto’s: Gust Charrin.
