The Memorial for Those Who Did Not Fall in War komt naar Brussel, hoofdstad van de EU en de NA
Wat betekent het om ‘in vrede’ te leven in de 21e eeuw, wanneer samenlevingen die zichzelf als vreedzaam beschouwen tegelijk verweven blijven met de structuren van oorlog — via mondiale wapeneconomieën, overgeërfde trauma’s, militaire vervuiling en technologieën die voor conflicten zijn ontwikkeld?
In september komt The Memorial for Those Who Did Not Fall in War naar Cloud Seven in Brussel met Casual/Tease, een tentoonstelling met werk van meer dan dertig internationale kunstenaars uit de collectie van Frédéric de Goldschmidt, onder wie Reza Aramesh, Kader Attia, Julian Charrière, Kendell Geers, Shilpa Gupta, Mona Hatoum, Kapwani Kiwanga, Walid Raad en Danh Vō, aangevuld met uitgenodigde kunstenaars als Baptist Coelho, Benoît Jacquemin, Vera Kox, Ismail Matar, Pratchaya Phinthong en Zgjim Zyba.
Samen onderzoeken zij hoe oorlog en de gevolgen ervan doordringen in het dagelijks leven — ook in samenlevingen die zichzelf als vreedzaam beschouwen. Wat op het eerste gezicht alledaags of onschuldig lijkt, legt geleidelijk onderliggende systemen bloot: technologieën die hun weg vinden van het slagveld naar het dagelijks leven, welvaart die mee wordt gedragen door economieën die elders oorlogen voeden, en intieme objecten waarin geweld blijft doorwerken lang nadat een conflict is afgelopen.
Casual/Tease vormt het tweede hoofdstuk van The Memorial for Those Who Did Not Fall in War, een grensoverschrijdend laboratorium voor kunst, onderzoek en onderwijs dat onze kijk op oorlog en vrede in de 21e eeuw wil herdenken. Het project werd ontwikkeld door het Global Center for Peace Innovation van Columbia University. Door hedendaagse kunst, onderzoek en onderwijs samen te brengen, stelt The Memorial de traditionele scheidslijn tussen vrede en oorlog ter discussie en onderzoekt het de mondiale economieën, infrastructuren, ecologische gevolgen en overgeërfde trauma’s die beide met elkaar verbinden.
Casual/Tease, samengesteld door Hadas Zahavi, oprichter en directeur van het Global Center for Peace Innovation van Columbia University en initiatiefnemer van The Memorial for Those Who Did Not Fall in War, vertaalt deze vragen naar de tentoonstellingsruimte en richt onze blik precies op die plekken waar oorlog afwezig lijkt.
“We denken te weten hoe leed eruitziet. Van het nieuws tot sociale media worden we overspoeld met een constante stroom beelden van slachtoffers tegen een achtergrond van ingestorte gevels, donkere muren, stofwolken en straten die onder het puin tot stilstand zijn gekomen. Door die beelden leren we waar we slachtoffers moeten zoeken — en, minstens even belangrijk, waar niet: in de ogenschijnlijk ongestoorde routine van het dagelijks leven.
Casual/Tease richt zich juist op plekken waar niets lijkt te gebeuren, op de vanzelfsprekende continuïteit van het alledaagse: een rustig uitzicht vanuit een raam op een bloeiende boulevard, een huishoudtrap die binnen handbereik tegen de muur staat, een handgemaakt keramisch vaasje dat klaarstaat voor een boeket. Elk werk in Casual/Tease verschijnt aanvankelijk als een klein, onschuldig fragment uit het dagelijks leven, gevangen in een vluchtig moment van rust. Maar wie langer kijkt, ziet die rust barsten. Het uitzicht vanuit het raam neemt het perspectief van een militaire drone over; de ladder wordt een onbereikbaar middel om aan voedsel te komen te midden van genocide; de delicate schaal blijkt de vorm van een granaat te hebben, met de hand gemaakt in het Japan van de oorlogsjaren.Kijken betekent hier dus niet simpelweg blootleggen wat verborgen was, maar onder ogen zien wat onze waarneming heeft geleerd over het hoofd te zien.” Hadas Zahavi, curator van Casual/Tease
De tentoonstelling beweegt zich in die ongemakkelijke nabijheid tussen het alledaagse en het slachtofferschap. In plaats van oorlog te verbeelden via de vertrouwde beelden van verwoesting, legt ze de structuren, technologieën, economieën en materiële sporen bloot waardoor geweld verankerd raakt in wat gewoon en vreedzaam lijkt.
Na een eerste hoofdstuk in Parijs krijgt The Memorial for Those Who Did Not Fall in War nu een vervolg in Brussel, voordat het project in 2027 doorreist naar New York. The Memorial is opgevat als een nomadisch project, niet als een vast monument. In elke stad krijgt het een andere vorm via tentoonstellingen, onderzoek, educatie en publieke programma’s, telkens in dialoog met de lokale gemeenschappen en politieke context.
Met een andere blik
In plaats van onze blik te richten op de plekken waar geweld het meest zichtbaar is, vraagt de tentoonstelling ons te kijken naar de ogenschijnlijk vreedzame omgevingen die verbonden zijn met de productie ervan.
Dat zijn bijvoorbeeld universitaire laboratoria die we associëren met menselijke vooruitgang, maar waar ook militaire technologie wordt ontwikkeld; kantoren waar wapenproductie wordt gefinancierd en over verkoop wordt onderhandeld; alledaagse handelsroutes waarlangs wapens tussen gewone goederen circuleren; en plekken op veilige afstand van het conflict, van waaruit legers technologieën voor oorlogsvoering op afstand inzetten.
De tentoonstelling verbindt die ruimtes met het andere uiteinde van hetzelfde continuüm: plaatsen waar de oorlog als zichtbare gebeurtenis voorbij is, maar de gevolgen ervan blijven voortbestaan. Mensen lopen er over vergiftigde grond, ademen vervuilde lucht in en leven in landschappen bezaaid met resten van eerdere conflicten. Militair geweld blijft voortleven in materialen en omgevingen, lang nadat het moment van impact uit beeld is verdwenen.
Casual/Tease brengt deze twee realiteiten samen: de plaatsen waar het dagelijks leven ogenschijnlijk ongestoord doorgaat en de plaatsen waar datzelfde dagelijks leven door oorlog is verstoord of voorgoed veranderd.
Daarmee stelt de tentoonstelling niet alleen de vraag wie slachtoffer wordt van oorlog, maar ook waar die slachtoffers worden gemaakt — en hoe dicht die plekken bij ons eigen dagelijks leven liggen.
Kunstenaars en werken
De kunstenaars in Casual/Tease werken met beeldhouwkunst, fotografie, installatie, textiel, film en locatiespecifieke interventies. Ze benaderen de thematiek via objecten en beelden die zich vaak niet onmiddellijk laten doorgronden.
Deelnemende kunstenaars:
Reza Aramesh, Julieta Aranda, Kader Attia, Nina Berman, Julian Charrière, Baptist Coelho, Detex, Kendell Geers, Shilpa Gupta, Dan Halter, Majd Abdel Hamid, Mona Hatoum, Hideyuki Ishibashi, Benoît Jacquemin, Will Kerr, Lesia Khomenko, Kapwani Kiwanga, Daria Koltsova, Vera Kox, Anton Kusters, Rachel Labastie, Emilio López-Menchero, Edgar Martins, Ismail Matar, Aimé Mpane & Jean Pierre Müller, Pratchaya Phinthong, Walid Raad, Shareef Sarhan, Omid Shirazi, Laure Tixier, Danh Vō, Meltem Yildiz, Mohammad Zaza, Zgjim Zyba
Hun werken illustreren conflict niet letterlijk, maar maken de aanwezigheid ervan op indirecte wijze zichtbaar. Vertrouwde vormen dragen een geschiedenis van verovering met zich mee; ogenschijnlijk neutrale technologieën blijken een militaire oorsprong of toepassing te hebben; objecten en landschappen bewaren de sporen van eerdere oorlogen; en alledaagse gemakken blijken verweven met economieën die geweld elders mogelijk maken.
Meer dan een tentoonstelling: Cloud Seven als levend laboratorium
Casual/Tease luidt het Brusselse hoofdstuk van The Memorial for Those Who Did Not Fall in War in, maar het project reikt verder dan de tentoonstelling zelf.
In de loop van het komende jaar organiseert Cloud Seven een internationaal symposium, maandelijkse publieke gesprekken, educatieve workshops ontwikkeld in samenwerking met kinderen, nieuwe onderzoeksinitiatieven en een belangrijke publicatie.
Samen maken deze verschillende formats van Cloud Seven een levend laboratorium rond de vragen die Casual/Teaseoproept: hoe begrijpen we vrede wanneer oorlog verweven is met mondiale economieën, technologieën en ecosystemen? Wie draagt de menselijke en ecologische kosten van de systemen die anderen in staat stellen in vrede te leven? En welke rol kunnen kunst, onderzoek en onderwijs spelen om die verbanden zichtbaar te maken?
Via deze ontmoetingen zal het Brusselse hoofdstuk zich verder ontwikkelen, voordat The Memorial in 2027 naar New York verhuist en de vragen, het onderzoek en de relaties die in elke stad zijn ontstaan verder meeneemt.
Over de curator
Casual/Tease wordt samengesteld door Hadas Zahavi, oprichter en directeur van het Global Center for Peace Innovation van Columbia University.
Als interdisciplinair onderzoeker, curator en auteur onderzoekt Zahavi hoe vrede en oorlog in de 21e eeuw worden voorgesteld, verbeeld en ervaren. Haar onderzoek stelt het idee ter discussie dat oorlog uitsluitend mensen in conflictgebieden aangaat.
Volgens Zahavi zijn ook samenlevingen die zichzelf als vreedzaam beschouwen er nauw mee verweven, via mondiale wapeneconomieën, overgeërfde trauma’s, milieuvervuiling en politieke infrastructuren.
Na haar promotieonderzoek aan de Sorbonne Nouvelle en een Fulbright-postdoctoraal fellowship aan Princeton University ontwikkelde Zahavi een interdisciplinaire praktijk waarin hedendaagse kunst, literatuur, politieke theorie en pedagogiek samenkomen. Met het Global Center for Peace Innovation creëerde ze een platform waar tentoonstellingen, academisch onderzoek en educatieve programma’s samen nieuwe manieren ontwikkelen om na te denken over vrede, verantwoordelijkheid en ecologische rechtvaardigheid. In plaats van oorlog voor te stellen als iets wat zich ver van ons afspeelt, onderzoekt haar curatoriële praktijk hoe geweld verankerd raakt in de visuele cultuur, technologieën en dagelijkse gewoonten van samenlevingen die zichzelf als vreedzaam beschouwen.
Over Cloud Seven
Cloud Seven, in het hart van Brussel, is een nieuwe ruimte voor hedendaagse kunst, onderzoek en publiek debat. De locatie, opgebouwd rond de collectie van Frédéric de Goldschmidt, beslaat meer dan 1.500 vierkante meter, verdeeld over zeven verdiepingen, en brengt tentoonstellingsruimtes, werkplekken, verblijfsaccommodatie, een multimediaruimte, een wellnessruimte en residenties voor curatoren samen onder één dak.
Cloud Seven functioneert niet als een traditionele tentoonstellingsruimte, maar als een multidisciplinair platform waar hedendaagse kunst samenkomt met kritisch onderzoek, architectuur, performance, onderwijs en internationale dialoog. Het programma richt zich op kunstenaars wier praktijk ingaat op de politieke, sociale en ecologische omstandigheden van onze tijd en brengt daarbij Belgische en internationale perspectieven met elkaar in gesprek.
Eén inhoudelijk punt dat ik nog zou bekijken: “het alledaagse en het slachtoffer” in de oorspronkelijke vertaling klinkt in het Nederlands vreemd en lijkt me een te letterlijke vertaling van een Engelse formulering. Ik heb er hierboven “het alledaagse en het slachtofferschap” van gemaakt, maar als je me ook de Engelse originele perstekst geeft, kan ik de Nederlandse versie zin per zin naast het origineel leggen. Dan kan ik ook controleren of nuances zoals casual, victimhood, peaceful societies, weapons economies enz. inhoudelijk exact goed zijn overgekomen.
Praktische informatie
Casual/Tease
The Memorial for Those Who Did Not Fall in War komt naar Brussel
10 september 2026 – 21 februari 2027
Cloud Seven, Brussel
Onderdeel van: The Memorial for Those Who Did Not Fall in War — een nomadisch initiatief van het Global Center for Peace Innovation van Columbia University
Openingsweekend: 10–13 september 2026
In het kader van RendezVous, Brussels Art Week
Zaterdag 12 september
- 00–18.00 uur: Live creatie van kaartendoor Detex
Live creatie van Sêva Mêxekrêj door Meltem Yildiz (participatieve workshop) - 00 uur: DJ-set door Otis Verhoeve (in samenwerking met Ruq’ah art space)
Foto: Cloud Seven
