De provincie Antwerpen zet sterk in op een duurzame restauratie van de Sint-Romboutskathedraal. Tijdens de lopende werken, uitgevoerd in samenwerking met gespecialiseerde partners, kwamen daarbij opmerkelijke archeologische vondsten aan het licht. Archeologen van Ruben Willaert ontdekten onder de vloer van de kapittelzaal resten van oude muren uit de Romaanse periode.
Restauratie met aandacht voor verleden en toekomst
De provincie Antwerpen zet sterk in op een duurzame interieurrestauratie waarbij de hoofdruimtes van de kathedraal gerestaureerd en voorzien worden van een betere ontsluiting. Daarbij wordt nauw samengewerkt met erkende archeologen om het waardevolle verleden van het gebouw te bewaren, restaureren en reorganiseren.
De werken van de tweede fase gingen van start in januari 2026 en worden uitgevoerd door Artes Woudenberg, op basis van een ontwerp van het Leuvense restauratiebureau Studio Roma. Deze fase maakt deel uit van een bredere restauratiecampagne.
“Dit soort vondsten toont dat een restauratie nooit alleen over het gebouw van vandaag gaat,” zegt eerste gedeputeerde Luk Lemmens bevoegd voor erfgoed. “Terwijl we de kathedraal klaar maken voor de toekomst, krijgen we tegelijk een beter zicht op haar verleden. Dat maakt dit project des te waardevoller.”
Nieuwe invulling van de noordelijke ruimtes
In deze fase ligt de focus op de herinrichting van de noordelijke nevenlokalen van de kathedraal. Die worden opgedeeld in drie zones: het noordportaal, de kapittelzaal met sacristie en een werkruimte.
Het noordportaal, dat vandaag vooral dient als opslag en werkruimte, krijgt een nieuwe functie. De centrale ruimte wordt ingericht als sanitair, aangevuld met een beperkte opslagruimte.
De kapittelzaal krijgt een belangrijke nieuwe bestemming als erfgoeddepot, waar kunstvoorwerpen geklimatiseerd bewaard zullen worden. In de kapittelzaal zijn de werken voornamelijk restauratief waaronder het vrijleggen van schilderingen op de gewelven en wanden. Boven deze ruimte komt dan het erfgoeddepot. De voormalige bakkerskapel, die nu als vestiaire wordt gebruikt, wordt omgevormd tot sacristie, met daarboven nog een bijkomende opslagruimte. De werkruimte wordt tot slot geoptimaliseerd en beter uitgerust, zodat ze functioneler inzetbaar is.
Herstel van de historische ruimte
Een belangrijk doel van de werken in de kapittelzaal is het herstellen van de oorspronkelijke indeling. Latere aanpassingen, zoals verhoogde vloeren, traphal en tussenniveaus, worden daarbij verwijderd. De vloer wordt opnieuw op hetzelfde niveau gebracht als de kooromgang, waardoor de oorspronkelijke natuurstenen zitbank opnieuw zichtbaar wordt. Waar delen van die zitbank ontbreken, wordt een houten aanvulling voorzien om het geheel visueel in balans te brengen.
Bijzondere vondsten onder de vloer
Tijdens de werken kwamen onder de huidige vloer eerst resten van puin tevoorschijn, met daarin aardewerk en bouwmateriaal uit de 16de en 17de eeuw. Dat wijst erop dat de ruimte in die periode grondig werd aangepast.
Bij verdere opgravingen werden nog oudere structuren ontdekt. Zo werd een voormalige buitenmuur van de kathedraal blootgelegd, die dateert uit de 13de of 14de eeuw. Daaronder kwam nog een oudere muur tevoorschijn, met een andere oriëntatie. Die zou mogelijk deel uitmaken van een romaanse voorgangerkerk.
Deze vondsten geven een unieke inkijk in de lange en gelaagde geschiedenis van de site en benadrukken het belang van archeologische begeleiding bij dit soort restauratieprojecten.
“Wat we vandaag blootleggen, zat eeuwenlang verborgen onder onze voeten. Dat herinnert ons eraan dat erfgoed nooit af is. Elke ingreep, hoe zorgvuldig ook, kan nieuwe lagen zichtbaar maken. Het is onze verantwoordelijkheid om daar respectvol mee om te gaan en die kennis mee te nemen in hoe we dit gebouw verder restaureren en doorgeven”, aldus Luk Lemmens.
Een grootschalige restauratie
De restauratie van de Sint-Romboutskathedraal is een grootschalig project dat verschillende fasen omvat. De provincie Antwerpen, de stad Mechelen en de kerkfabriek Sint-Rumoldus engageren zich om samen te investeren in de verdere restauratie en ontsluiting van kathedraal en toren, goed voor een totaalbudget van meer dan 36 miljoen euro. De provincie Antwerpen neemt daarin het grootste aandeel op zich, met een investering van ongeveer 17 miljoen euro. Door die gezamenlijke aanpak kunnen de werken zorgvuldig en in samenhang worden uitgevoerd.
“We maken de kathedraal klaar voor de toekomst, en tegelijk helpt deze restauratie ons om haar verleden beter te begrijpen. Die kennis bepaalt mee hoe we vandaag en morgen met dit erfgoed omgaan”, besluit Luk Lemmens.
Foto: Copyright: Provincie Antwerpen
Foto: Copyright: Provincie Antwerpen
