MECHELEN-Museum Hof van Busleyden, Mechelen, gaat op zoek naar de oorsprong van de gedeelde eet- en drinkcultuur van de Lage Landen. De tentoonstelling Bourgondisch Tafelen (31.10.’26 – 11.04.’27) reist 500 jaar terug in de tijd naar het hart van de Bourgondische Nederlanden op dat moment, Mechelen. De tentoonstelling loopt uitzonderlijk zes maanden in plaats van de gebruikelijke drie maanden. Bovendien reikt de tentoonstelling verder dan de expozaal van het museum. Bezoekers worden uitgenodigd om het verhaal verder te verkennen in de vaste opstelling en buiten de muren van het museum.
Bourgondisch Tafelen wekt de middeleeuwse eetcultuur tot leven via ooggetuigenverslagen, kunstwerken en objecten. Hoe verliep een Bourgondisch feestmaal? Wat lag er op het bord? En waar kwam het vandaan? Onderweg schuif je aan tafel bij de elite en bij de gewone mens. Je snuistert in de paleiskeuken en op de markt. Sta stil bij “ Het Markttafereel” uit 1567 van Joachim Beuckelaer, een campagnebeeld uit de tentoonstelling of bekijk de “ Fopglazen” uit Duitsland, kunstwerken uit de 16 e eeuw , handgeblazen met hertenkopjes, die een ingebouwde glazen buis ( als een rietje ) hebben. Het werd gebruikt als speelse uitdagingen.
De Opbouw.
Curator Hannah Iterbeke koos voor vier thema’s. De levendige scenografie brengt een honderdtal kunstwerken en historische objecten samen. Stukken uit eigen collectie worden aangevuld met bruiklenen uit binnen-en buitenland. Van Museum Mayer Van den Bergh en het KMSKA tot Musea Brugge, het Museum of Fina Arts in Boedapest tot het Palais des Ducs de Lorraine in Nancy.
1. Machtige Maaltijd.
Dit eerste thema staat stil bij de spectaculaire banketten aan het Bourgondisch Hof. Luxe gerechten met exotische ingrediënten, geserveerd in zilveren pronkstukken, toonden rijkdom en macht. Muziek, geur en sfeerlicht maakten er een feest van voor alle zintuigen. Tussen de gangen door werden de gasten vermaakt met entremets-theaterstukjes met morele of politieke boodschappen. De gasten van dit spektakel werden geacht zich aan strikte etiquetteregels en rituelen te houden.
2.Stomende Keuken.
Stel je voor: honderden gasten aan tafel, bergen voedsel en spectaculaire gerechten. Maar wie maakte dat allemaal mogelijk? In het Bourgondisch paleis neemt de hofkeuken een belangrijke plek in. Het is een complexe lawaaierige wereld met een strakke rangorde onder het talrijk personeel.
In de zestiende eeuw verschijnen ook de eerste Nederlandstalige gedrukte kookboeken, waarin je recepten en gezondheidsadviezen kan terugvinden. Dankzij de uitvinding van de boekdrukkunst bereiken recepten en voedingsadviezen voor het eerst een groot publiek.
Voor schilders is de keuken een dankbaar onderwerp boordevol symboliek. In de keukenscenes verbeelden ze thema’s zoals overvloed, de verhouding tussen arm en rijk, of de grens tussen genieten en deugdzaam leven.
3. Smakelijke Stad.
Voor je aan het koken slaat, moet je eerst inkopen doen. In de middeleeuwse stad had alles-van groenten, vlees tot zuivel-zijn eigen plek. Vis kocht je op de vismarkt, vee op de veemarkt. Het zijn namen die je vandaag nog herkent. De landbouwgronden net buiten de stad zorgden voor de bevoorrading van de bevolking.
De handel in voedingswaren stond onder streng toezicht van ambachten en gilden, verenigingen van mensen met hetzelfde beroep. Zij bewaakten de kwaliteit van de producten en beschermeden hun leden. Alleen als je lid was van het ambacht, mocht je aan de slag als verkoper. In Mechelen was het visverkopersambacht een van de rijkste van de stad.
Zalm en oesters waren bv. veel meer verkrijgbaar en veel goedkoper dan vlees en suiker. De seizoenen bepaalden wat er op je bord lag. Maar de markt reikte ook veel verder dan de eigen regio. Je kon er citrusvruchten, rijst, vijgen, kappertjes, olijven en specerijen zoals kruidnagel kopen. Deze producten geven je een beeld van de zestiende-eeuwse handelscontacten met landen rond de Middellandse Zee of in het verre Oosten.
4. Gulzig en Karig.
Wat zegt ons voedsel over wie we zijn? In de late middeleeuwen en de zestiende eeuw was voedsel veel meer dan brandstof. Het raakte aan thema’s als gezondheid, geloof en moraal. Matigheid was het grote ideaal -niet te veel, niet te weinig. Gulzigheid was een zonde, maar doorgedreven onthouding was zeker geen deugd. Vasten werd gezien als een oefening in zelfbeheersing.
Maar wat als een tekort aan voedsel geen keuze is? Archiefdocumenten tonen aan dat voedselschaarste en prijsstijgingen regelmatig tot opstand en onrust leidden in de zestiende-eeuwse maatschappij.
Omdat voedsel aan zoveel diverse thema’s raakte, was het een dankbaar onderwerp in de kunst. Je kon er deugden (matigheid) maar ook ondeugden (gulzigheid of dronkenschap) mee verbeelden; Met humor en overdrijving zetten de kunstwerken aan tot nadenken over hun eigen eet-en drinkgedrag.
Publieksaanbod.
Audiogids en zintuigprikkelend doe-parcours. Rondleidingen. Workshops en museumkampen.
Een koffietafelboek met geschiedenis en recepten (Uitgeverij Lannoo).
Bourgondisch natafelen in de koffiebar van het museum: een culinaire belevenis op een borrelplank.
Een smakelijke stadswandeling met een handige brochure van Visit Mechelen. Een uitgestippelde route brengt je langs historische plekken en lokale ondernemers.
Tekst en foto’s: Gust Charrin.
