Onderzoekers brengen milieu-impact en levenscycluskosten van lijkbezorgingsmethoden in kaart
Begraven, cremeren of kiezen voor een nieuwe uitvaarttechniek: welke keuze is het meest duurzaam? Onderzoekers van de Universiteit Antwerpen brengen voor het eerst de ecologische én economische impact van verschillende vormen van dodenzorg in Vlaanderen systematisch in kaart. Op dinsdag 13 oktober stelde doctoraatsonderzoeker Katrien Michiels (UAntwerpen) de eerste resultaten voor tijdens het tweede Death Care Symposium aan de Universiteit Antwerpen.
Ook na ons overlijden hebben onze keuzes een impact op het milieu. Een begrafenis vraagt ruimte en materialen, een crematie energie. Daarnaast winnen nieuwe technieken, zoals resomeren (ook watercrematie of aquamatie genoemd), natuurbegraven en veraarden aan belangstelling. Maar hoe vergelijk je zulke sterk verschillende uitvaartvormen op een eerlijke manier?
Binnen het interdisciplinaire Death Care-project, dat de uitvaartsector juridisch, ethisch, sociologisch en ecologisch bestudeert, onderzoekt Katrien Michiels de ecologische en economische duurzaamheid van zowel traditionele als nieuwe uitvaarttechnieken. Daarvoor kijkt ze verder dan wat er op het moment van de uitvaart gebeurt.
“Er spelen immers meerdere aspecten mee, want wie de duurzaamheid van een lijkbezorgingstechniek wil beoordelen, moet het volledige plaatje bekijken”, legt de doctoraatsonderzoekster uit. “Niet alleen het energieverbruik telt mee. Ook materialen, vervoer, infrastructuur en andere stappen in het proces kunnen een rol spelen, van het overlijden tot de eindbestemming. Bovendien gaat het om meer dan CO₂-uitstoot: de analyse bekijkt 18 milieu-impactcategorieën, van klimaat en landgebruik tot fijn stof en grondstoffenverbruik.”
Eerste resultaten
De onderzoekers gebruiken daarvoor twee analyses. De levenscyclusanalyse (LCA) brengt de milieu-impact over de volledige levenscyclus in kaart. De levenscycluskostenanalyse (LCCA) doet hetzelfde voor de kosten. Beide berekenen de impact per overledene in Vlaanderen. Zo wordt niet alleen duidelijk waar de grootste milieubelasting ontstaat, maar ook welke financiële gevolgen verschillende keuzes hebben.
Michiels: “De eerste resultaten vergelijken begraven, cremeren, resomeren en natuurbegraven. In de huidige berekeningen lijkt natuurbegraven zowel op milieu-impact als op kosten gunstig uit te komen, terwijl klassiek begraven hoger scoort. Bij begraven lijkt vooral het grafmonument door te wegen, en ook de duur van de grafrust maakt een verschil. Cremeren en resomeren liggen voorlopig dicht bij elkaar.”
Ook kleinere keuzes tellen mee. De asbestemming, de kist en de afstand tot de begraafplaats of het crematorium kunnen het resultaat binnen eenzelfde techniek merkbaar beïnvloeden.
Niet bepalen, wel informeren
Het gaat om tussentijdse resultaten. Zeker voor resomeren, dat in Vlaanderen nog niet toegelaten is, steunen de berekeningen op theoretische of buitenlandse gegevens. “De keuze voor een vorm van lijkbezorging blijft ook ethisch, cultureel, religieus en persoonlijk”, benadrukt Michiels. “Deze analyse wil die keuze informeren, niet bepalen.”
“Dat is relevant voor zowel uitvaartondernemers als beleidsmakers en burgers. De uitvaartsector staat immers voor de uitdaging om duurzamer te worden, terwijl nieuwe vormen van lijkbezorging hun intrede doen.” De onderzoekers roepen crematoria, begraafplaatsen en uitvaartondernemers daarom op om gegevens te delen, bijvoorbeeld over energieverbruik, kisten, transportafstanden en tarieven, zodat de berekeningen verder verfijnd kunnen worden.
“Duurzaamheid gaat niet alleen over de kleinste ecologische voetafdruk. Door milieu-impact en kosten naast elkaar te leggen, kunnen de keuzes inzake dodenzorg beter onderbouwd worden. In een volgende fase verfijnen we onze aannames met gegevens uit de sector. Uiteindelijk willen we aanbevelingen formuleren voor beleid en sector, om zo bij te dragen tot de transformatie naar een duurzamere maatschappij”, besluit Michiels.
