Boek Menheer Armoe toont aan wat Franciscus de voorbije 800 jaar betekend heeft
Franciscus van Assisi stierf 800 jaar geleden, maar hij blijft inspireren. Gelovigen en vrijdenkers, kunstenaars en activisten: door de eeuwen heen ontdekten ze in de beroemde Italiaanse heilige steeds weer een rolmodel. Het boek Menheer Armoe brengt die rijke geschiedenis in de Lage Landen voor het eerst in kaart.
Giovanni di Pietro di Bernardone, de officiële naam van Franciscus, groeide bij leven al uit tot een legende. Zijn vader was een rijke en succesvolle lakenhandelaar, maar zijn zoon rebelleerde en ging vrijwillig in armoede leven. Franciscus overleed op 3 oktober 1226. Nog geen twee jaar later werd hij heilig verklaard.
Van gelovigen tot ontspullers
Na zijn dood is zijn verhaal op de meest uiteenlopende manieren uitgelegd en naverteld. Eerst waren het vooral gelovigen die zich door hem lieten inspireren, maar later gingen ook schrijvers, kunstenaars, muzikanten, pacifisten, ecologisten en ontspullers met zijn spirituele erfenis aan de slag.
Zeker in de Lage Landen onderging Franciscus een lang proces van religieuze, artistieke en politieke toe-eigening. Ter gelegenheid van Franciscus’ 800ste sterfdag brachten onderzoekers verbonden aan het Instituut voor de Studie van de Letterkunde in de Nederlanden (ISLN/UAntwerpen) dit proces in kaart. Het resultaat is het boek Menheer Armoe.
Onuitgegeven Louis Paul Boon
“Het boek begint bij Jacob van Maerlant, de grote Middelnederlandse dichter”, vertelt prof. Kevin Absillis (UAntwerpen). “Hij bezong in de Lage Landen als eerste het leven van Franciscus in de volkstaal, nauwelijks enkele decennia na de dood van de heilige. Daarmee ving een traditie aan die verder loopt tot vandaag en waaraan kunstenaars zoals Guido Gezelle, Edgar Tinel, Felix Timmermans en Marnix Gijsen hebben bijdragen. Zelfs Louis Paul Boon werd door Franciscus geïnspireerd: we ontdekten een nooit eerder gepubliceerde tekst van zijn hand, getiteld ‘Broeder Franciscus’. Het is vermoedelijk het begin van een onafgewerkt gebleven roman. De tekst is integraal in ons boek afgedrukt en van een inleiding voorzien door Boon-expert Kris Humbeeck.”
“Geen enkele heilige heeft de Nederlandstalige cultuur zo sterk getekend als Franciscus”, aldus Absillis. “We vonden veel meer materiaal dan we bij het begin van het project hadden vermoed, onder meer ook in de collectie van het Ruusbroecgenootschap (UAntwerpen), waar een prachtige collectie devotieprenten wordt bewaard. Wereldwijd kent men Franciscus als il poverello, de kleine arme. In Vlaanderen groeide hij echter uit tot ‘Menheer Armoe’, een heilige van bij ons. Die eretitel hebben we aan Felix Timmermans te danken. En vandaag staat Franciscus opnieuw in de belangstelling: van de poëzie van de Nederlandse dichter Hannah van Binsbergen tot de liederen van de Spaanse wereldster Rosalía.”
Menheer Armoe biedt een cultuurhistorisch overzicht van wat Franciscus in de Lage Landen heeft betekend van zijn dood tot nu. Het boek wordt op zondag 4 oktober om 15 uur gepresenteerd in de Minderbroederskerk in Sint-Truiden (Minderbroedersplein 5), in samenwerking met Museum De Mindere en het Studiecentrum voor Vlaamse Muziek. De voorstelling wordt opgeluisterd met een bijzondere selectie Franciscusmuziek, waaronder fragmenten uit Edgar Tinels beroemde Franciscus-oratorium en een onbekend meesterwerk van de Vlaamse componist Arthur Meulemans.
