Mazen Abuqamar (UAntwerpen) deed onderzoek naar nieuwe rol verpleegkundigen in Gaza
Sinds februari 2025 werkt Mazen Abuqamar in de Onderzoeksgroep Centre for Research and Innovation in Care (CRIC), verbonden aan de Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen van de Universiteit Antwerpen. Abuqamar werkte voordien op de universiteit van Al-Azhar University in Gaza, en de regio laat hem vanzelfsprekend niet los.
“De voorbije maanden bestudeerde ik hoe de taken van zorgverleners in Gaza veranderd zijn tijdens de oorlog en op welke manier verpleegkundigen zich aanpassen aan de uiterst moeilijke omstandigheden om toch nog zorg te kunnen blijven bieden”, legt hij uit. “Ik deed interviews met verpleegkundigen en leidinggevenden uit alle nog functionerende ziekenhuizen in Gaza.”
Veerkracht ondanks uitputting en mentale impact
Tijdens het conflict voerden verpleegkundigen op spoeddiensten en intensieve zorgen niet alleen hun klassieke zorgtaken uit, maar namen ze ook complexe en levensreddende handelingen op zich. Zo voerden ze intubaties uit en namen ze autonome medische beslissingen wanneer er geen arts beschikbaar was.
Personeelstekorten, gebrek aan materiaal en beschadigde infrastructuur dwongen zorgverleners tot improvisatie: handschoenen werden hergebruikt, lakens deden dienst als verband, muren werden gebruikt voor notities bij gebrek aan papier en patiënten werden manueel beademd bij weer eens een stroomuitval.
“Verpleegkundigen toonden een enorme veerkracht”, aldus Abuqamar. “Naast fysieke uitputting was er ook een enorme psychologische impact. Onder de talrijke gewonden bevonden zich ook geregeld familieleden en collega’s. Formele psychologische ondersteuning ontbrak vrijwel volledig. Vooral de samenwerking met collega’s werkt versterkend.”
Ruggengraat van de zorg
“Verpleegkundigen blijven werken terwijl ze zelf rouwen of bang zijn voor hun eigen familie,” zegt prof. Tinne Dilles (UAntwerpen), coauteur van de studie die in het tijdschrift International Nursing Review verschenen is. “Die mentale druk is ongezien en ondermijnt op termijn ook de kwaliteit van zorg. Verpleegkundigen vormen de ruggengraat van de zorg in conflictgebieden, maar tegelijk is dat vaak niet zichtbaar en worden ze vaak ondergewaardeerd.”
De onderzoekers pleiten voor gerichte training en structurele ondersteuning. Abuqamar: “Gezondheidszorgsystemen moeten zich beter voorbereiden op crisissituaties, met duidelijke protocollen, extra opleiding en psychosociale ondersteuning. De lessen uit Gaza zijn wereldwijd relevant. Er zijn investeringen nodig om de kloof tussen de cruciale verantwoordelijkheden die verpleegkundigen opnemen in conflicten en deze waarvoor ze zijn opgeleid, niet groter te laten worden.”
Foto: UAntwerpen
