Groeiende beverpopulatie zet landbouw en waterbeheer onder druk
De terugkeer van de bever is een positief verhaal voor de biodiversiteit. Als echte landschapsbouwer houdt hij water vast, creëert hij natte natuur en draagt hij bij aan een veerkrachtiger watersysteem. Maar die terugkeer brengt op steeds meer plaatsen ook concrete problemen met zich mee. Niet alleen in bebouwde gebieden maar ook op landbouwpercelen veroorzaken beverdammen in de provincie steeds meer wateroverlast, raken oevers ondergraven en lopen de spanningen tussen natuur, waterbeheer en landbouw verder op. Daarom vraagt de provincie Antwerpen een helder werkbaar kader, met afbakening van duidelijke kernleef- en maatwerkgebieden én meer duidelijkheid over schadevergoeding voor landbouwers.
Steeds meer druk op het terrein
Dat dit geen theoretische discussie is, blijkt ook uit de cijfers. Eind 2025 waren in de buurt van de provinciale waterlopen in de provincie Antwerpen 29 beverburchten gekend en 495 locaties met beveractiviteit geregistreerd, vooral dammen. Alleen al in 2025 voerde de dienst Integraal Waterbeleid ongeveer 4.500 controles uit en meer dan 1.000 interventies, voornamelijk het aftoppen of verwijderen van dammen. De kostprijs van die opvolging en ingrepen is sinds 2021 vervijfvoudigd en liep in 2025 op tot meer dan 100.000 euro.
Voor landbouwers kan die overlast zwaar doorwegen. Wanneer percelen onder water staan op het moment dat de voorjaarswerkzaamheden starten, heeft dat directe gevolgen voor de bedrijfsvoering. Ook ondergravingen van oevers kunnen schade en gevaarlijke situaties veroorzaken. Tegelijk is de bever terecht een streng beschermde soort en vertoeft die nu eenmaal graag in valleigebieden. Door zijn beschermde status is ingrijpen alleen mogelijk onder bepaalde voorwaarden en in een aantal gebieden bovendien pas na toestemming van het Agentschap voor Natuur en Bos. Ook dat maakt de aanpak op het terrein complex.
“Wij zien op het terrein heel duidelijk dat deze problematiek toeneemt”, zegt gedeputeerde voor Waterbeleid Jan De Haes. “De provincie neemt haar verantwoordelijkheid als waterloopbeheerder en treedt na afweging van verschillende factoren op waar dat mogelijk en verantwoord is. Maar tegelijk merken we dat het huidige kader te vaak botst op zijn grenzen. Daarom blijven wij vragen om duidelijke kernleefgebieden waar de bever ruimte krijgt, en maatwerkgebieden waar kan worden ingegrepen wanneer de schade oploopt.”
Meer duidelijkheid voor landbouwers
De provincie wijst erop dat de situatie vandaag al intensief opgevolgd wordt, maar dat die inspanningen steeds zwaarder worden en het probleem zich blijft herhalen. Dammen die worden afgetopt of verwijderd, zijn vaak snel heropgebouwd, vaak al de volgende dag. Bovendien moet bij elke tussenkomst rekening worden gehouden met de beschermde status van de soort, de ligging van de dam en de mogelijke gevolgen stroomopwaarts en stroomafwaarts. Dat vraagt een integrale aanpak die juridisch correct is, maar ook werkbaar blijft op het terrein.
Naast werkbare regels vraagt de provincie ook meer rechtszekerheid voor landbouwers die schade lijden. Vandaag is het in de praktijk te vaak onduidelijk wanneer schade wel of niet in aanmerking komt voor vergoeding en onder welke voorwaarden dat gebeurt. Zo worden sommige landbouwers wel en andere niet vergoed in gebieden waar de provincie toelating heeft om in te grijpen. Zeker wanneer landbouwgronden niet tijdig kunnen worden bewerkt of wanneer schade terugkeert, zorgt dat voor frustratie en onzekerheid.
Volgens Jinnih Beels, gedeputeerde van Landbouw doet de provincie al alles wat binnen haar bevoegdheden ligt, maar dat landbouwers in realiteit vandaag nog te vaak in onzekerheid zitten. “Ze zien hun percelen onder water lopen, terwijl het onduidelijk blijft wat kan, wat mag en of schade vergoed wordt. Intussen grijpen we in waar mogelijk, maar dammen worden vaak snel opnieuw opgebouwd. Zonder een duidelijk en werkbaar kader is dat dweilen met de kraan open. Zo hou je dat niet vol. Er is nood aan heldere afspraken en rechtszekerheid, zodat mensen weten waar ze aan toe zijn en effectief kunnen blijven boeren.”
Nood aan een verfijning van het kader
Het soortenbeschermingsprogramma voor de Europese bever voorziet al verschillende pistes, zoals de afbakening van duurzame kernleefgebieden, een structurelere aanpak van terugkerende schade en bijkomende instrumenten voor preventie en compensatie. Die maatregelen zijn vandaag echter nog onvoldoende operationeel.
De provincie Antwerpen benadrukt dat zij niet pleit tegen de bever als soort, maar wel voor een aanpak die beter aansluit bij de realiteit op het terrein. Het gaat niet over de vraag of de bever er mag zijn, maar wel waar en onder welke voorwaarden. Een groeiende populatie vraagt nu eenmaal duidelijke keuzes over waar de bever maximaal ruimte krijgt en waar andere belangen zwaarder moeten kunnen doorwegen. Alleen zo kan het samenleven tussen mens en bever op lange termijn werkbaar blijven.
Foto: © Provincie Antwerpen
